Diş Uyuşukluğu Ne Zaman Geçer? Yemek, Sigara ve Çocuklar

Diş Uyuşukluğu Ne Zaman Geçer: Dudak, Dil ve Üst Çenede Ölçülen Süreler

Diş uyuşukluğu, lokal anestezinin dişle birlikte dudak, yanak ve dildeki sinirleri de bir süre susturmasıdır ve erişkinlerde çoğunlukla iki ile üç saat içinde geçer. Dolgu ya da diş taşı temizliği için damar daraltıcı içeren anestezik yapılan 484 kişinin katıldığı iki çok merkezli randomize çalışmada his alt dudakta ortanca 155 dakikada, dilde 125 dakikada, üst dudakta 133 dakikada geri geldi (PubMed 18682623). Ortanca değer, hastaların yarısının bu süreden önce, yarısının sonra hissini geri kazandığını gösterir; yani bir kısım hastada uyuşukluk daha uzun sürer.

Çocuklarda ölçülen süreler buna yakındır. Lidokain ve adrenalin içeren anestezikle tedavi edilen 152 çocukta dudak hissinin normale dönmesi kontrol grubunda ortanca 135 dakika sürdü (PubMed 18682624). Artikain yapılan 2 ile 14 yaş arası 204 çocuğun telefonla izlendiği bir çalışmada işlemden 3 saat sonra çocukların %40'ında, 5 saat sonra %11'inde uyuşukluk devam ediyordu (PubMed 18942603). Bu çalışmanın yazarları uzayan uyuşukluğu çocuklarda en sık görülen yan etki olarak tanımladı ve ailelerin önceden bilgilendirilmesini önerdi.

Uyuşukluğun alt çenede çoğu zaman daha geniş bir alanda hissedilmesi tekniğe bağlıdır. Alt azı dişleri için genellikle sinir bloğu yapılır; bu blok dişle birlikte o taraftaki alt dudağı, çeneyi ve dilin yarısını uyuşturur. Üst dişlerde ise anestezik çoğunlukla dişin hemen yanına verilir ve uyuşukluk daha dar bir alanda kalır.

Uyuşukluğun Süresini Ne Belirler, Diş Uyuşukluğu Nasıl Çabuk Geçer

Diş uyuşukluğunu evde güvenle kısaltan kanıtlı bir yöntem yoktur. Çalışılmış iki yöntem vardır ve ikisi de muayenehanede uygulanır: bir ilaç ve lazer. Damar daraltıcı içermeyen bir anestezik seçmek de beklenen kısalmayı getirmedi: 60 erişkinde adrenalin içermeyen iki farklı anestezik, alt çene uyuşturmasında dudaktaki uyuşukluğu adrenalinli lidokaine göre kısaltmadı (PubMed 7499650).

Uyuşukluğu geri çevirmek için incelenen ilaç fentolamin mesilattır ve işlem bitince anestezinin yapıldığı yere enjekte edilir. 484 kişilik çalışmada bu enjeksiyonla alt dudaktaki ortanca süre 155 dakikadan 70 dakikaya, dildeki süre 125 dakikadan 60 dakikaya indi (PubMed 18682623). 6 randomize çalışmayı birleştiren meta-analiz alt dudak ve dilde plaseboya göre etkili olduğunu, ancak kanıtın sınırlı olduğunu bildirdi (PubMed 26409985). 9 çalışmalık güvenlik analizinde ciddi komplikasyon bildirilmedi, buna karşın hafif ve orta düzey yan etkiler fentolamin grubunda daha sık görüldü (PubMed 31134227).

Düşük güçlü lazer daha yeni bir seçenektir. 5 ile 8 yaş arası 24 çocukta yapılan randomize çalışmada lazer uyuşukluğun geçme süresini sahte uygulamaya göre ortalama 31 dakika kısalttı (PubMed 42291654). Örneklem küçük olduğu için bu sonuç tek başına rutin uygulamaya dayanak sayılmaz. Sıcak kompres, masaj, yüz egzersizi ya da bol su içmenin uyuşukluğu kısalttığını gösteren yayımlanmış bir çalışma bulamadık. Uyuşukluğun kısalmasını isteyen hastanın bunu tedaviden önce hekimiyle konuşması en doğru yoldur.

Uyuşukken Yemek ve Sıcak İçecek

Diş uyuşukluğu geçmeden çiğneme gerektiren yemekler ve sıcak içecekler ertelenir, çünkü hissetmeyen dudak, yanak ve dil dişlerin arasına girip ısırılabilir, sıcak bir yudum da fark edilmeden ağzı yakabilir. Anesteziden sonraki uyuşukluk yalnız bir his kaybı değildir: 484 kişilik çalışmada hem ölçülen işlevsel kısıtlılık hem de hastaların bildirdiği konuşma, his ve görünüm değişikliği uyuşukluk geçtikçe düzeldi (PubMed 18682623).

Pratikte uygulanan yol basittir. Su ve sıcak olmayan içecekler ağzın uyuşmayan tarafından, küçük yudumlarla içilebilir. Acıkan biri yumuşak, ılık ve çiğneme gerektirmeyen bir şeyi ağzın uyuşmayan tarafında yiyebilir. Sakız, sert ya da yapışkan yiyecek ve sıcak çorba his geri gelene kadar bekletilir. Uyuşukluk geçerken işlem yapılan dişte hafif bir sızı başlayabilir; ağrı kesici gerekiyorsa hangisinin kullanılacağını hekim söyler.

Bekleme süresini uyuşukluk belirler. Dolgudan sonra beklemenin sebebi de uyuşukluktur, çünkü ışıkla sertleştirilen kompozit dolgu seans biterken sertleşmiş olur; ayrıntısı dolgudan sonra yemek ve sigara yazımızda duruyor. Diş çekiminde ise uyuşukluk geçtikten sonra da yaranın ve pıhtının korunması için ek kurallar vardır.

Lokal Anesteziden Sonra Sigara

Lokal anesteziden sonra sigara en erken uyuşukluk tamamen geçince içilir; diş çekildiyse bekleme süresini uyuşukluk değil çekim yarası belirler. Uyuşukken dudak sigaranın filtresini ve sıcaklığını tam hissetmez, bu da dudağın yanmasına ya da ısırılmasına yol açabilir. Uyuşukken sigara içmenin riskini ayrıca ölçen bir çalışma bulamadık; bu öneri uyuşukluğun kendisinden çıkan bir güvenlik önlemidir.

Dolgu, kanal tedavisi ya da diş taşı temizliği gibi işlemlerde ağızda iyileşmesi gereken açık bir yara yoktur. Bu işlemlerden sonra uyuşukluk geçince sigara içmek tedaviyi bozmaz, ama ağız ve diş eti sağlığı için yine zararlıdır.

Çekimden sonra durum farklıdır, çünkü çekim boşluğundaki pıhtı korunmalıdır. 11 çalışmayı inceleyen sistematik derlemede sigara içenlerde kuru soket, yani pıhtının erken kaybolup kemiğin açıkta kaldığı ağrılı tablo, %13,2 sıklıkla görülürken içmeyenlerde bu oran %3,8 idi ve sigara içenlerde olasılık 3 kattan fazla arttı (PubMed 35877395). Bu yüzden anestezi sonrası sigara sorusunun cevabı, çekim yapıldıysa uyuşukluğun geçmesinden çok daha uzun bir beklemedir. Kaç gün beklenmesi gerektiği ve pıhtıyı koruyan önlemler diş çekiminden sonra sigara yazımızda anlatılıyor.

Çocukta Uyuşukken Dudak Isırma

Uyuşukluk sürerken çocuklar dudağını, yanağını ya da dilini farkında olmadan ısırabilir, emebilir ya da çiğneyebilir; bu, çocuklarda lokal anesteziden sonra en sık bildirilen sorunlardandır. 2 ile 18 yaş arası 320 çocuğun izlendiği çalışmada işlem sonrası yumuşak doku yaralanması %13 sıklıkla görüldü; oran 4 yaş altında %18, 4-7 yaşta %16, 8-11 yaşta %13, 12 yaş üstünde %7 idi (PubMed 11132502). Artikain yapılan 204 çocukta 3. saatte yaralanma %14 bulundu, en çok 7 yaş altındakilerde görüldü ve en sık yaralanan yer dudaktı (PubMed 18942603).

Risk her çocukta aynı değildir. 241 çocuğun izlendiği ileriye dönük çalışmada kendi kendine oluşan yumuşak doku yaralanması zihinsel yetersizliği olmayan çocuklarda %9, zihinsel yetersizliği olan çocuklarda %19 bulundu; 6 yaş ve altı ile alt çeneye yapılan uyuşturma riski artırdı (PubMed 31898299). Kullanılan anestezik türü ise bu riski belirgin biçimde değiştirmez: 8 randomize çalışmayı birleştiren meta-analizde artikain ile lidokain arasında işlem sonrası yumuşak doku yaralanması bakımından anlamlı fark bulunmadı (PubMed 37997231).

Aileye düşen iş, his geri gelene kadar çocuğu izlemektir. Aile, çocuğa dudağının bir süre "kocaman" hissedeceğini ve ısırmaması gerektiğini anlatır, uyuşukluk geçene kadar ona yemek vermez, parmağını ya da emziğini ağzından uzak tutar. 21 çalışmayı inceleyen güncel bir sistematik derleme, bu yaralanmaları azaltmak için fentolamin, ağız içi koruyucu aparat ve lazer uygulamasının denendiğini, ancak çalışmaların doğrudan kıyas yapılamayacak kadar farklı olduğunu bildirdi (PubMed 40856087). Isırılan dudakta ertesi günlerde yara ve şişlik oluşursa çocuk hekime gösterilir. Çocuklarda tedavinin nasıl planlandığı çocuk diş hekimliği sayfasında anlatılıyor.

Uzayan Uyuşukluk ve Hekime Başvurma

Lokal anesteziye bağlı uyuşukluk saatler içinde geçer; ertesi gün de süren, günlerce devam eden ya da karıncalanma, yanma ve tat değişikliğiyle birlikte görülen his kaybı hekime bildirilir. Enjeksiyona bağlı kalıcı uyuşukluk nadirdir. Ontario eyaletinde (Kanada) diş hekimlerine yapılan sorumluluk bildirimlerinin 1973-1993 yıllarını kapsayan incelemesinde cerrahi yapılmadan gelişen 143 uyuşma bildirimi bulundu; hepsi alt çene uyuşturmasından sonraydı, en sık dil, sonra dudak etkilenmişti ve sıklık 785.000 enjeksiyonda 1 olarak tahmin edildi (PubMed 7736335). Alt çene sinir bloğuna bağlı sinir yan etkilerini tarayan 15 çalışmalık sistematik derleme de sinir hasarını nadir bir olay olarak niteledi (PubMed 35162650).

Gömülü yirmi yaş dişi çekimi gibi cerrahi işlemlerden sonra uzayan uyuşukluk ise çoğu zaman iğneyle değil işlemin kendisiyle ilgilidir ve cerrahın değerlendirmesini gerektirir. Hangi dişin hangi riskle çekildiği yirmi yaş dişi çekimi sayfasında anlatılıyor.

Uyuşukluk geçtikten sonra dudakta şişlik, morluk ya da yara fark edilirse çoğu zaman uyuşukken ısırılmış bir dokudan söz edilir. Dudak şişliği ve ağrısının diğer nedenleri kaplama sonrası dudak ağrısı yazımızda ayrıca ele alınıyor. Enjeksiyondan sonra nefes darlığı ya da yüzde ve boğazda hızla artan şişlik olursa beklenmez, acil servise başvurulur.