20'lik Diş Çekimi (Yirmilik Diş Ameliyatı)

En son çıkan yetişkin dişleri 20'lik diş ya da 20 yaş dişi olarak adlandırılır. 20'lik diş çenenin en arka kısmında bulunan azı dişleridir. 20'lik yaş dişleri çene yapısına uyum sağlamadığı durumlarda çenede ağrıya, apse oluşumuna ve rahatsızlıklara neden olabilir. Bu tür durumlarda 20'lik diş çekimi ya da diş ameliyatı yapılması ihtiyacı doğar. Bu soruna neden olan temel etken, çenede yirmilik dişlerin çıkması için yeterli alan bulunmamasıdır.

20'lik diş yalnızca şiddetli ağrılara değil, aynı zamanda çene yapısında bozulmaya ve komşu diğer dişlerin sağlığında olumsuz etkilere de neden olabilir. Bu nedenle 20'lik dişler çıkmaya başladığında diş hekiminin kontrol etmesi önerilir. Çene yapısı uygun olan kişilerde 20'lik dişlerin çekilmesi gerekmeyebilir, bazı vakalarda ise kişinin çene yapısı uygun olmadığından yirmilik dişler yanlış bir açıyla çıkabilir ve diş etine gömülü kalabilir. Bu tür durumlarda yirmilik diş dışarıdan bakılınca görülmeyebilir. Gömülü yirmilik diş olarak tanımlanan bu dişler çoğu zaman neden oldukları ağrıyla fark edilir.

Yirmilik dişlerin çene ve diş yapısını olumsuz şekilde etkilememesi, apse gibi istenmeyen sorunların önlenmesi düzenli olarak diş hekimi muayenesinden geçilmesi sayesinde mümkündür. Düzenli diş muayenesi uygulanması halinde yirmilik dişlerin çıkmaya başlaması ve gelişmesi sürecini takip etmek mümkündür. Herhangi bir olumsuzluk durumunda ise ağız ve diş sağlığı zarar görmeden dişlerin çekilmesi söz konusu olabilir.

20'lik Diş Çekimi Nasıl Yapılır ve Hangi Durumlarda Gerekir

20'lik diş çekimi, dişin diş etinden ne kadar uzak olduğuna bağlı olarak planlanan ve uygulanan bir diş hekimliği prosedürüdür. Yirmilik diş çekimi yapılması için öncelikle bölgeye lokal anestezi uygulanır. Diş gevşetildikten sonra penseyle çekilir. Dişin çekildiği bölge temizlendikten sonra kanama durdurulur. Bazı durumlarda diş etinde küçük bir kesi yapılması ve diş çıkarılmadan önce küçük parçalara ayrılması gerekir.

Çenede yeterli alan bulunmadığından 20'lik dişler açılı çıkabilir, sıkışabilir, kısmen çıka bilir ya da gömülü kalabilir. Yirmilik diş tamamen gömülü olduğunda yani diş etinin altında kaldığında diş cerrahi prosedürle çıkarılmalıdır. Bu kapsamda hastaya, ağrıyı hissetmemesi için sedasyon uygulanabilir. Diş eti kesilir ve yirmilik diş çıkarılabilir.

Yirmilik diş genellikle 17 ila 25 yaş aralığında görülür. Ağızda sürme sonucu üçüncü azı dişleri olarak çıkan yirmilik dişlerin çekilmesi zorunlu olmasa da, bazı durumlarda çekilmeleri gerekebilir. 20'lik dişlerin çekilmesini gerektiren durumlar şu şekilde komşu sıralanabilir:

Dişler sürerken, bakterilerin ve besin artıklarının diş yuvasında birikmesi durumunda çürük oluşabilir. Çürük oluşan dişlerde ve komşu dişlerde enfeksiyon ve apse oluşumu meydana gelebilir. Bu durumda çok şiddetli ağrılar yaşanabilir.

Tedavi Süreci

1. 01Görüntüleme: Panoramik veya CBCT ile dişin konumu belirlenir.
2. 02Çekim: Sedasyon altında, atravmatik teknikle.
3. 03İyileşme: 5-7 günlük yumuşak diyet ve antibiyotik protokolü.

Gömülü Yirmilik Diş Türleri ve Gömülülük Derinliği

Gömülü yirmilik diş, çenede yeterli yer bulamadığı için diş eti ya da kemik altında kalan üçüncü büyük azı dişidir ve eğim yönüne göre dört türe ayrılır. Mezioangüler dişin tacı öne, önündeki ikinci büyük azı dişine doğru eğiktir; distoangüler diş geriye, çenenin arka kenarına doğru eğilir; dikey diş normal sürme yönünde durur; yatay diş ise önündeki dişe yan yatmış gibi uzanır. 49 çalışma ve 83.484 kişiyi kapsayan meta-analizde gömülü yirmilik diş sıklığı %24,40 bulunmuş, gömülü dişlerin %41,17'si mezioangüler, %25,55'i dikey, %12,17'si distoangüler ve %11,06'sı yatay konumda çıkmıştır (PubMed 26561441). Aynı analizde alt çenedeki yirmilik dişin gömülü kalma ihtimali üst çenedekine göre %57,58 daha yüksek hesaplanmıştır (PubMed 26561441).

Gömülülük derinliğe göre de sınıflanır. Yalnız diş eti altında kalan diş yumuşak doku gömülüklüğü, kısmen ya da tamamen kemik içinde kalan diş kemik gömülüklüğü olarak adlandırılır ve bu ayrım ameliyat sonrası seyri de etkiler. 4.004 hastada 8.748 yirmilik dişin çekildiği ileriye dönük çalışmada enfeksiyon ve kuru soket gibi iltihabi komplikasyonların olasılık oranı yumuşak doku gömülüklüğünde 2,5, kısmi kemik gömülüklüğünde 4,7, tam kemik gömülüklüğünde 6,0 bulunmuştur (PubMed 18940482). Sistematik bir derleme de kemik içinde kalıp bölünerek çıkarılması gereken dişleri, derin gömülüklüğü, elverişsiz açıyı ve alt alveolar sinir kanalına yakınlığı çekimi zorlaştıran etkenler arasında sayar (PubMed 31735527).

Eğim türü, diş yerinde bırakıldığında ortaya çıkabilecek sorunlarla da ilişkilidir. 3.276 gömülü alt yirmilik dişi inceleyen meta-analizde patolojik değişiklikle en güçlü ilişki %41,1 ile yatay gömülülükte görülmüş, en düşük komplikasyon sıklığı distoangüler dişlerde bulunmuştur (PubMed 40136757). 13.788 hastayı kapsayan başka bir meta-analizde gömülü alt yirmiliğin önündeki dişin arka yüzünde çürük sıklığı %29,89 çıkmış, çürükle en sık birlikte görülen konum %43,37 ile mezioangüler konum olmuştur (PubMed 39853442). Dişin türü ve derinliği çekimden önce panoramik röntgen ya da konik ışınlı bilgisayarlı tomografiyle belirlenir.

20'lik Dişte Enfeksiyon, Baskı ve Kist Oluşumu

Bir kısmı süren yirmilik dişlerde, o alanda bulunan enfeksiyon yumuşak dokuya yayılarak diş eti apsesini oluşturabilir. Sonuç olarak ağrı, şişlik ve ağız kokusu görülebilir. Bazı durumlarda hastanın ağzı tam açma ve kapama işlevini yerine getiremeyebilir. Trismus olarak adlandırılan bu durum acil olarak tedavi edilmezse, enfeksiyonun lenfler aracılığıyla yanak ve boyun bölgesine doğru ilerleyip yayılması riski doğar.

20 yaş dişleri sürerken komşu dişler baskıyla karşı karşıya kalabilir. Baskıdan kaynaklanan basınç ağrıya ve komşu dişlerde aşınmaya neden olabilir.

Özellikle genç yaştaki kişilerin dişlerindeki çapraşıklığı ve bozukluğu tedavi etmek için ortodonti tedaviye gereksinim duyulur. Yirmi yaş dişleri sürerken oluşan basınç komşu dişlere de kuvvet uygulandığından dişlerde itme meydana gelebilir. Sonuç itibarıyla dişlerde çapraşıklıklar görülebilir.

Protez tedavisi uygulanacak olan hastaların yirmilik yaş dişlerinin durumu değerlendirilmelidir. 20 yaş dişleri nadiren protetik olarak kullanılabilir.

20 yaş dişleri sürerken çevresindeki folikül rezorbe olmadığında kist oluşumu yaşanabilir. Bu oluşumların büyümesi nedeniyle çene kemiğinde aşınmalar görülebilir. Kemikte büyük boşluklar oluşabilir, çene kemiği zayıflayabilir. Zaman içinde zayıflayan çene kemiklerinde kırıklar görülebilir.

20'lik Diş Sayısı ve Çıkma Yeri

20'lik diş toplamda 4 adettir. 20'lik dişler alt ve üst çenenin en arka kısmında yer alır. Genellikle 20 yaş civarında çıkan 20'lik dişler çoğu kişiye sağlıklı bir şekilde çıkmayabilir. Gömülü ya da yarı gömülü olabilir, çenede yeterli alan bulamadığı için ağız içi etlerini sıkıştırabilir, diğer dişlere zarar verebilir ve ağrıya neden olabilir.

Çene yapısı uygun olan ve 20'lik dişlerin çıkmak için yeterli alan bulduğu kişilerde bu dişlerin çıkması herhangi bir soruna neden olmaz. Diğer yandan çok arkada ve ulaşılması zor bir konumda bulunan yirmilik dişler, ağız ve diş bakımı konusunda gereken hassasiyet gösterilse dahi temizlenemeyebilir. Bu tür sebeplere bağlı olarak, yirmilik dişler bazı durumlarda çekilmeli ya da gömülü olması durumunda cerrahi operasyonla alınmalıdır.

20'lik diş alt ve üst çenenin sağ ve sol en geri bölgelerinde çıkar. 20 yaş dişlerinin çekilmesi gerekmeyen durumlar da olabilir. Bazı kişilerde yirmilik dişler hiçbir ağrıya neden olmaksızın çıkar ve çiğneme işlevinde rol oynar. Bu tür durumlarda yirmilik dişlerin çekilmesi gerekmez.

Bununla birlikte çürük ya da diş eti enfeksiyonu varsa, yirmilik diş öndeki dişe baskı uygularsa ya da ilgili bölgede bir enfeksiyona neden olursa 20'lik diş çekimi yapılması gerekebilir.

Yirmilik Diş Çekimi Ne Kadar Sürer

Yirmilik diş çekiminin süresi dişin hangi çenede olduğuna, konumuna ve kemik içinde kalıp kalmadığına göre değişir; ağızda sürmüş bir diş birkaç dakikada çıkarılırken kemik içindeki gömülü alt yirmilik daha uzun cerrahi süre ister. 82 hastada 250 yirmilik dişin çekildiği ileriye dönük çalışmada diş başına ortalama çekim süresi 6,9 dakika ölçülmüş; süreyi dişin üst ya da alt çenede olması, konumu, kök biçimi, çekilen diş sayısı, işlemin türü ve hekimin deneyimi belirlemiştir (PubMed 15510357). Yalnız üst yirmilik dişlerin alındığı 250 hastalık çalışmada ortalama süre 10,4 dakika bulunmuş, işlem sırasında komplikasyon %0,8 oranında görülmüştür (PubMed 38150607). Gömülü alt yirmilik dişlerin cerrahi olarak çekildiği 45 hastalık çalışmada ise ortalama operasyon süresi 28,4 dakikadır ve süre cerrahi zorluk arttıkça anlamlı biçimde uzamıştır (PubMed 42807152).

Kemiğin hangi aletle kesildiği de süreyi etkiler. Yedi randomize çalışmanın meta-analizinde piezoelektrik cerrahi, döner aletlere göre işlemi ortalama 4,13 dakika uzatmış, buna karşılık ameliyattan sonraki 1, 3, 5 ve 7. günlerde yüz şişliğini azaltmıştır (PubMed 26469902). Ameliyatın süresi iyileşmeyi de etkiler; 249 hastanın izlendiği çalışmada 30 dakika ve üzerinde süren ameliyatlar ile bütün yirmilik dişlerin çiğneme düzleminin altında kaldığı durumlar iyileşme dönemini uzatmıştır (PubMed 10555792). Yirmilik diş çekimi, sayfadaki planda olduğu gibi tek seansta tamamlanır; aynı seansta birden fazla yirmilik dişin alınması süreyi uzatır.

Yirmilik Diş Çekiminde ve Sonrasında Ağrı

Yirmilik diş çekimi bölge lokal anesteziyle uyuşturularak yapılır; ameliyat sonrası ağrı uyuşukluk geçtikten sonra başlar ve ilk gün en yüksek düzeye çıkar. Alt yirmilik çekiminde kullanılan lokal anestezi yöntemlerini karşılaştıran 33 çalışmalık ağ meta-analizinde artikainin yanak ve dil tarafından birlikte infiltrasyonu ağrı puanına göre en etkili seçenekler arasında yer almış, lidokainle yapılan alt alveolar sinir bloğunun başarı oranı bu uygulamaya göre daha düşük bulunmuştur (PubMed 32833132).

Ameliyat sonrası ağrının seyrini 201 hastanın 14 gün boyunca günlük kayıt tuttuğu çalışma gösterir (PubMed 10555792). Birinci gün hastaların %63,5'i günün bir anında şiddetli ağrı bildirmiş, bu oran yedinci günde %15'e inmiştir; ortalama ağrısını şiddetli olarak tanımlayanların oranı birinci gün %29, yedinci gün %5,5'tir (PubMed 10555792). Aynı çalışmada şişlik birinci ve ikinci günde en yüksek düzeydedir (%53 ve %61), beşinci günde %10'a gerilemiş ve hastalar beşinci gün civarında olağan yaşamlarına büyük ölçüde dönmüştür (PubMed 10555792).

Ağrı kesici seçimi ve dozu hekimin önerisiyle belirlenir. Yedi randomize çalışma ve 2.241 katılımcıyı derleyen Cochrane incelemesi, alt yirmilik diş çekiminden sonra ibuprofenin parasetamolden daha iyi ağrı kontrolü sağladığını yüksek kaliteli kanıtla göstermiştir (PubMed 24338830). Altı randomize çalışmanın sistematik derlemesinde ameliyattan sonraki ilk günlerde aralıklı soğuk uygulama yüz şişliğini, ağrıyı ve ağız açıklığındaki kısıtlanmayı azaltmıştır (PubMed 30869171). Ağrının ilk günden sonra azalmak yerine artması kontrol için hekime başvurmayı gerektirir.

20'lik Diş Çekimi Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

20'lik diş çekimi sonrası birkaç gün süreyle ağrı ve şişlik görülebilir, aynı zamanda morluk olabilir. Bu sürede yine kanama görülmesi mümkündür. Söz konusu ağrı ilk gün en yüksek düzeydedir ve çoğu hastada ilk hafta içinde belirgin biçimde azalır; ortalama ağrısını şiddetli olarak tanımlayanların oranı birinci gün %29 iken yedinci gün %5,5'e iner (PubMed 10555792). Gün gün iyileşme takvimi yirmi yaş dişi çekimi iyileşme süreci yazısında.

İlk 24 saat dişler nazikçe fırçalanmalı, dişin çekildiği bölgenin ve komşu bölgelerin doğrudan fırçalanmamasına özen gösterilmelidir. Ayrıca diş hekiminin belirttiği süre boyunca ağız çalkalanmamalı ve gargara yapılmamalıdır.

20'lik diş çekimini takip eden ilk günlerde yumuşak ve sulu yiyecekler tüketmeye özen gösterilmelidir. Sert ve çiğnenmesi zor gıdalardan uzak durulması gereken bu süreçte çorba, püre ve meyve suları beslenme programına dahil edilebilir; ayrıntılı liste yirmilik diş çekimi sonrası beslenme yazısında. Ayrıca tüketilen yiyecek ve içeceklerin ılık olması gerekir. İyileşmeyi yavaşlatma riski nedeniyle sigara ve alkol kullanımına ara verilmesi önerilir; sigaranın ne zaman içilebileceği diş çekiminden sonra sigara yazısında. Aksi takdirde istenmeyen komplikasyonlar gelişebilir.

Diş hekiminin reçete ettiği antibiyotik ve ağrı kesici ilaçlar düzenli olarak kullanılmalıdır. Uygulama bölgesindeki ağrıyı ve şişliği hafifletmek için soğuk kompres uygulanması fayda sağlayabilir. Yüzdeki şişliğin artmaması için yatarken başın gövdeden biraz daha yüksekte kalmasına özen gösterilmelidir.

Olası bir enfeksiyon gelişiminin önlenmesi için doğru ağız hijyeni sağlanmalıdır. Yiyecekleri ve bakterileri dişlerden ve diş etlerinden uzaklaştırmak için bol miktarda su tüketilmelidir.

20'lik diş çekiminin planı, çekim işleminin ne şekilde gerçekleştirileceğine bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Dişin doğrudan tek parça halinde kolayca çıkarılması, gömülü olması, parçalı olarak çıkarılmasının ya da cerrahi prosedürün gerekmesi durumlarında işlemin kapsamı farklı olabilir. Ayrıca uygulanan anestezi türü ve diş hekiminin uzmanlığı da 20'lik diş çekimi planlanırken değerlendirilen unsurlardır.