Çene Düzeltme (Ortognatik Cerrahi)

Çene Düzeltme Nedir ve Tedavi Nasıl Planlanır

Çene düzeltme, alt ve üst çene uyumunu konu alan bir tedavi yaklaşımıdır.

Üst ve alt çenenin uyumlu bir işlevsellik sunması sağlık açısından çok önemlidir. İyi bir çiğneme, ısırım, solunum, yutkunma ve uyku deneyimi yaşamak için alt ve üst çene arasındaki bozuklukları tedavi etme amacıyla ortognatik cerrahi prosedürleri uygulanabilir.

Çene yapısındaki şekil bozukluklarının düzeltilmesi amacıyla uygulanan cerrahi ya da cerrahi olmayan müdahaleler çene düzeltme kapsamında yer alır. Çene düzeltme prosedürleri genel olarak hastanın çenesindeki anomalilerin düzeltilmesi, çene hattının dengelenmesi ve çenedeki işlev bozukluklarının giderilmesi amacıyla uygulanır. Bu sayede çene boyutuna, konumuna ya da açılarına ilişkin problemlerin düzeltilmesi mümkün olabilir. Aynı zamanda estetik açıdan daha iyi bir görünüm elde edilebilir.

Sağlıklı bir ağız yapısına ve ısırma fonksiyonuna sahip olmak için alt ve üst çene kemiklerine yapılacak müdahalelerle alt ve üst çene kemiklerini ilerletme ve geriletme ameliyatı ortognatik cerrahi olarak adlandırılır. Çene düzeltme ameliyatı öncesi ve sonrası, ortodonti bölümünün de desteğiyle dişlerin pozisyonları ayrı ayrı şekillendirilir, tedavi süreci tamamlanır.

Hasta ortodontistler tarafından hazırlanır. Ortak değerlendirme sürecinin ardından çenelerin kaç mm hareket ettirileceği, ameliyatta yalnızca tek üst çeneye ya da tek alt çeneye mi yoksa her iki çeneye birden mi müdahale edileceği kararı verilir.

Çene düzeltme ameliyatı öncesi hastanın grafileri ve tomografileri çekilir. Ameliyat planlanarak hasta fotoğraflanır. Hasta ameliyattan önce, yara iyileşmesini olumsuz etkileme riski nedeniyle sigarayı bırakmalıdır. Ayrıca ameliyattan önce ağır diyet rejimlerinden uzak durulmalıdır. Ameliyat öncesi tahliller ve anestezi konsültasyonu yapılır. Bu sayede ameliyat öncesi olası riskler değerlendirilir. Gerekli durumlarda operasyonda kullanmak üzere kan hazırlığı yapılması söz konusu olabilir.

Tedavi Süreci

1. 01Değerlendirme: Diş pozisyonu, konuşma, nefes ve çiğneme incelenir; ortodontik hazırlık başlatılır.
2. 02Görüntüleme & Planlama: Röntgen ve tomografi ile cerrahi hareket mesafesi belirlenir, ameliyat planlanır.
3. 03Cerrahi: Genel anestezi altında çene kemikleri yeniden konumlandırılıp titanyum plaklarla sabitlenir.

Çene Düzeltme Ameliyatı ve Uygulama Alanları

Çene düzeltme ameliyatının uygulama aşaması kesiler ve kemik tespiti işlemlerini kapsar.

Hasta 6 saatlik açlıkla ameliyata alınır ve çene düzeltme ameliyatı genel anestezi altında uygulanır. Ağız içinden ya da cilt üzerinden kesiler yapılır. Bu sayede alt çene kemiğine (mandibula) ve/veya üst çene kemiğine (maksilla) ulaşılır. Kemiklerin uygun bir yerden kesilmesinin ardından kemiklerin tesbit edilmesi için titanyum plaklardan ya da eriyebilen plaklardan faydalanılır.

Kemik tespiti işleminden sonra ağız içi ve deri kesilerine dikiş yapılır. Bölgede birikecek olan sıvının emilmesi için dren yerleştirilir. Kemiklerin sabitlenmesi amacıyla kullanılan malzemeler yerinde bırakılabilir ya da birkaç yıl sonra isteğe bağlı olarak çıkarılabilir.

Çene Düzeltme Kimlere Uygulanır?

Çene düzeltme ameliyatı ya da çene bozukluğu ameliyatının uygulanabileceği durumlar aşağıda sıralanmıştır:

• Kişinin alt ve üst çenesinde ya da her iki çenesinde şekil bozukluğu olması
• Yüzünde asimetri bulunması
• Diş bozukluğunun yalnızca diş telleriyle düzelemeyecek kadar şiddetli olması

Çene bozuklukları genellikle genetik kaynaklıdır. Çene yapısında bozukluk olan kişilerin genellikle anne, baba ya da çok yakın akrabalarında da aynı bozukluk vardır. Buna ek olarak küçük yaşta geçirilen çene ve yüz travmaları ile kazalar da çene bozukluklarına neden olabilir. Çocuk yaşlarda burundan nefes alınmasını engelleyen bazı hastalıklar, büyüme süreci sonunda çene yapısı bozukluklarının yaşanmasına neden olabilir.

Dişler çene kemikleri üzerinde bulunmakta olup yalnızca dişlerin düzgün olması, estetik bir görünüme ve doğru fonksiyonlara sahip olmak için yeterli değildir. Diğer bir deyişle hem çene yapısı hem dişler doğru konumda olmalıdır. Buna bağlı olarak çene bozukluğu olan kişilerin yalnızca dişlerinin düzeltilmesi istenen sonuca ulaşmayı sağlamaz.

Çene bozuklukları hem diş ve çene işlevlerinin doğru bir şekilde yerine getirilememesine hem gülüş estetiğine ulaşılamamasına neden olabilir. Çene yapısı bozukluğu olan kişiler bir yandan estetik bozukluklar yaşarken bir yandan da çiğneme ve konuşma gibi temel işlevleri tam olarak yerine getiremeyebilir. Bunun yanı sıra çene bozukluğu nedeniyle çene eklemi rahatsızlıkları, kolay diş çürümeleri, kronik diş travmaları ve diş kayıpları yaşanabilir.

Çene Yamukluğu ve Çene Geriliği

Çene yamukluğu (yüz asimetrisi) ve çene geriliği, çene düzeltme ameliyatının sık nedenleri arasındadır ve aynı hastada birlikte de görülebilir. Kuzey Carolina Üniversitesi'nin çene-yüz deformitesi kliniğinde değerlendirilen 1.460 hastanın %34'ünde gözle görülür yüz asimetrisi saptanmış; asimetri olanlarda çene ucu %74, burnu da içeren orta yüz %36 oranında etkilenmiş, kapanış düzlemi %41'inde eğik bulunmuştur (PubMed 9511487). Aynı çalışmada çene ucu yana kaydığında sapma %80 olasılıkla sola doğru olmuştur (PubMed 9511487). Asimetri oranı Sınıf II kapanış bozukluklarında %28, Sınıf III ve uzun yüz gibi diğer gruplarda %40 bulunmuştur (PubMed 9511487).

Çene geriliğinde karar, büyümenin bitip bitmediğine ve uyumsuzluğun derecesine göre verilir. Büyümesi tamamlanmış ve alt çenesi geride olan Sınıf II hastalarda yalnız ortodontik kamuflajı ortodonti ile cerrahinin birlikte uygulandığı tedaviyle karşılaştıran meta-analizde, cerrahi tedavi çenelerin konumunu gösteren ANB ve SNB açılarında ve burnu da içeren yumuşak doku profilinde daha etkili bulunmuş; dudak çizgisi ve iskelet profil konveksitesinde fark çıkmamıştır (PubMed 28966066).

Yamukluk ameliyatının sonuçları da ölçülmüştür. 49 makaleyi değerlendiren 2024 meta-analizinde ortognatik cerrahi sonrası kemik ve yumuşak doku simetrisi anlamlı düzelmiş, yaşam kalitesi yüz, ağız ve sosyal alanlarda artmış, izlemde bir miktar iskelet geri dönüşü (nüks) gözlenmiştir; çalışmaların çoğunun kanıt kesinliği düşüktür (PubMed 38533597).

Çene Düzeltme Ameliyatı Türleri

Çene düzeltme ameliyatında kesilecek kemiği sorunun yeri belirler. Üst çene için Le Fort I osteotomisi, alt çene için bilateral sagittal split osteotomi (BSSO), çene ucu için genioplasti uygulanır ve bu işlemler aynı ameliyatta birleştirilebilir. 105 makaleyi derleyen 2025 sistematik derlemesinde 5.218 hastada genioplasti yapılmış, bunların 1.696'sında diğer çene ameliyatlarıyla birlikte uygulanmıştır (PubMed 40271466).

Le Fort I osteotomisi

Le Fort I osteotomisi, üst çenenin diş taşıyan bölümünün yatay olarak kesilip yeni konumuna taşınması ve plaklarla sabitlenmesidir; üst çene tek parça ya da birden çok parçaya bölünerek taşınabilir. 3.307 hastayı kapsayan 2026 meta-analizinde komplikasyon oranı tek parça ameliyatta %6,8, parçalı ameliyatta %11,6 bulunmuş; en sık sorunlar sabitleme malzemesinin çıkarılması ve diş yaralanması olmuştur (PubMed 41935908). Klinik olarak önemli dolaşım (iskemi) sorunları kohort çalışmalarında %0,2 ile %3,3 arasında bildirilmiştir (PubMed 42622917).

Bilateral sagittal split osteotomi (BSSO)

BSSO, alt çenenin iki yanındaki kemik kolunun uzunlamasına ayrılıp diş taşıyan bölümün öne alınması ya da geriye itilmesidir. Geriye itme ameliyatlarında uzun dönem nüks B noktasında %14,9 ile %28,0 arasında bildirilmiştir (PubMed 18634952); öne alma ameliyatlarında 6-7 mm ve üzerindeki ilerletmeler yatay nükse yatkındır (PubMed 19138603). 47 çalışmayı ve 5.406 hastayı kapsayan meta-analizde birinci yılda süren duyu bozukluğu oranı %21 bulunmuştur (PubMed 40983111).

Genioplasti

Genioplasti, çene ucunun kemikten kesilerek öne, geriye ya da yana taşınmasıdır. Çene ucu büyütme yöntemlerini karşılaştıran sistematik derlemede kemik kesisiyle yapılan genioplastinin genel komplikasyon oranı %19,7, geçici çene siniri etkilenmesi %16,4 bulunmuştur (PubMed 36729154).

Çene Düzeltme Tedavisinin Avantajları

Çene düzeltme tedavisi estetik düzeltmenin yanında fonksiyonel fayda da sağlar. Çenelerin ve dişlerin doğru pozisyona taşınması sayesinde estetik ve işlevsel açıdan olumlu sonuçlara ulaşılabilir.

Çene düzeltme tedavisi sayesinde yüz hatlarının daha uyumlu ve dengeli bir hale gelmesi sağlanır. Bunun sonucunda estetik açıdan daha çekici ve tatmin edici bir görünüme erişilebilir.

Dişlerin ve çenenin düzeltilmesini sağlayan çene düzeltme tedavisi, daha doğal ve güzel bir gülümseme elde etmeye yardımcı olur. Bunun sonucunda kişinin öz güveni ve sosyal hayatı olumlu yönde etkilenebilir. Çenenin düzeltilmesine bağlı olarak hastanın dudakları daha dolgun ve belirgin bir görünüm kazanır.

Dişlerin doğru bir pozisyona gelmesi sayesinde yiyecekleri daha iyi çiğnemek mümkün olur. Bu aynı zamanda sindirim sisteminin daha sağlıklı çalışması avantajını da beraberinde getirir. Çenenin ve dişlerin düzeltilmesi bazı konuşma bozukluklarını gidermeye de yardımcı olabilir. Temporomandibular eklem bozuklukları çene ekleminde ortaya çıkan bir rahatsızlık olup çene düzeltme tedavisi ile söz konusu rahatsızlığın semptomlarını hafifletmek ya da ortadan kaldırmak mümkün olabilir. Çene düzeltme tedavisi bazı uyku apnesi vakalarının tedavisine de yardımcı olabilir.

Çene Düzeltme Tedavisinin Riskleri

Çene düzeltme tedavisi, alanında uzman ve deneyimli diş hekimleri tarafından hasta özelinde planlandığı ve doğru tekniklerle uygulandığı takdirde pek çok faydayı beraberinde getirir. Çene düzeltme ameliyatı çeneleri ve dişleri doğru pozisyona getirmek için uygulanan bir cerrahi prosedürdür.

Çene düzeltme ameliyatı her cerrahi prosedür gibi anestezi riskini beraberinde getirir. Ameliyatın ardından genellikle hafif düzeyde ve kısa bir süre içerisinde kendiliğinden geçen bir kanama görülür. Olası bir enfeksiyon gelişmesi riskini minimize etmek için antibiyotik kullanılması ve doğru bir yara bakımı uygulanması gerekir. Çene düzeltme ameliyatı çoğunlukla ağız içinden yapılır; ağız içi yaklaşımda yüzde iz kalmaz (PubMed 10371938). Deriden kesi açılması gereken olgularda iz kalma riski vardır. Cerrahi iz yaklaşık bir yıl içinde evre evre olgunlaşır ve soluklaşır (PubMed 18453989), ancak tümüyle kaybolmaz; iz yaşam boyu kalır (PubMed 34687743). İzin seyri kesi yerine ve kişiye göre değişir.

Çene düzeltme tedavisi sırasında sinirlerin zarar görmesi riski vardır. Bu durum bazı vakalarda geçici bazı vakalarda ise kalıcı uyuşukluğa yol açabilir. Ameliyatın ardından dişlerde hassasiyet hissedilmesi mümkün olmakla birlikte bu durum genellikle birkaç hafta içinde kendiliğinden düzelir. Ameliyat sonrası diş eti tahrişi görülmesi söz konusu olabilir. Ağız hijyenine gereken özen gösterilmezse, tahriş nedeniyle diş eti hastalıkları ortaya çıkabilir.

Bazı vakalarda çene düzeltme tedavisinin ardından çene kemiğinde erime ortaya çıkabilir. Ayrıca ağız açma problemlerinin görülmesi söz konusu olabilir. Geçici olan bu tür problemler genellikle fizik tedaviyle giderilebilir.

Çene Düzeltme Öncesi Dikkat Edilmesi Gerekenler

Hastanın diş pozisyonu, konuşma, nefes alma ve çiğneme fonksiyonları değerlendirilir. Gömükü 20 yaş dişleri varsa ameliyattan en az 6 ay önce çekilir. Dişlerin pozisyonunu ameliyata hazırlamak için ortodonti tel tedavisine başvurulur.

Çene Düzeltme Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

Ameliyattan sonra erken dönemde yumuşak ve kolay çiğnenebilir gıdalar tüketilmeli, şişliği ve ağrıyı azaltmak için buz kompresi uygulanmalıdır. Bu süreçte ağır egzersiz ve aktivitelerden kaçınmalı, ilk birkaç hafta sırt üstü yatılmalıdır. Ayrıca ağız hijyenine özen gösterilmelidir.

Tedavi Planını Neler Belirler?

Çene düzeltme tedavisinin planı uygulanacak tedaviye, tedavinin kapsamına ve diş hekiminin deneyimine bağlı olarak her hasta özelinde değişiklik gösterebilir.