Diş Eti Tedavisi (Periodontoloji)

Diş Eti Çekilmesi

Diş etinin, dişin koruyucu tabakası olan mine tabakasının altına çekilerek, kök yüzeylerinin açığa çıkması durumudur.

Dişlerin kök yüzeyleri dış etkenlere karşı dayanıklı değildir. Diş eti çekilmesi oluştuğunda kök yüzeyleri açığa çıkmaktadır. Diş eti çekilmesi tedavi edilmediğinde bu açığa çıkan kök yüzeylerinde zamanla hassasiyet(sızlama) ve kök yüzey çürükleri oluşabilmekte ve diş kaybedebilmektedir.

Günümüzde diş eti çekilmesinin cerrahi ve cerrahi olmayan birçok tedavisi bulunmaktadır. Cerrahi olarak açığa çıkan kök yüzeyleri mikrocerrahi tekniklerle kapatılıp, çekilmeden önceki haline getirilebilmekte veya diş etinin daha fazla çekilmesinin önüne geçebilmektedir. Mikrocerrahi işlemden 10 – 14 gün sonra dikişler alınmakta ve doku iyileşmeye bırakılmaktadır.

Genel toplumda yapılmış 22 gözlemsel çalışmayı birleştiren 2025 tarihli meta-analizde en az 1 mm diş eti çekilmesi yaygınlığı %81,1, en az 3 mm çekilme %48,4, en az 5 mm çekilme %16,2 olarak hesaplanmıştır. Aynı analizde çekilmeyle ilişkili etkenlerin olasılık oranı periodontitis için 9,90, yüksek yapışan frenulum (dudak bağı) için 4,58, dişte biriken bakteri plağı için 4,26, okluzal travma için 3,20 ve sigara için 1,84 bulunmuştur (PubMed 39988303).

Diş eti çekilmesi için klinik bir sınıflama öneren 2018 tarihli derlemeye göre ince diş eti yapısı (ince biyotip) çekilme riskini artırır; yetersiz ağız hijyeni, ortodontik tedavi ve diş boynuna uzanan dolgular da riski yükseltebilir. Açığa çıkan kök yüzeyi çoğu zaman estetik kaygı, dentin hassasiyeti ve diş boynunda çürük ya da çürük dışı lezyonlarla birlikte görülür. Derleme, hastalık bulgusu olmayan bölgelerde düzenli izlemi uygun yaklaşım olarak değerlendirir; cerrahi girişimi ise kök yüzeyinde hasar gelişme ya da ilerleme riski arttığında veya hastanın estetik beklentisi olduğunda gündeme getirir (PubMed 29926948).

Kök kapatma cerrahisinde kullanılan yöntemleri karşılaştıran ve 48 randomize kontrollü çalışmayı kapsayan Cochrane incelemesine göre hem kökün örtülmesinin hem de keratinize diş eti genişliğinin artmasının beklendiği durumlarda epitel altı bağ dokusu grefti sonucu hafifçe iyileştirmektedir. İncelemedeki ana karşılaştırmaların kanıt kalitesi düşük ya da çok düşük olarak derecelendirilmiştir (PubMed 30277568).

Diş Eti İltihabı ve Belirtileri

Yiyecek artıklarının diş ve kök yüzeylerinde birikmesiyle oluşan bakteri plağının ve diş taşlarının, diş etinde iltihap oluşturup kanama ve kızarıklığa sebep olması durumudur. Çoğu zaman bu bakteri plağı ve diş taşları dişlerin kök yüzeylerine sıkıca yapışmakta ve diş etinin altındaki kemiğin, iltihaba bağlı olarak erimesine sebep olmaktadır. Bu kemik erimesine bağlı dişlerde sallanma ve apse oluşabilmekte ve diş kaybedilebilmektedir. Diş eti tedavisi yapıldığında iltihap ortadan kalkmakta ve kemik erimesi durmaktadır.

Bazen kaybedilen kemiğin yerine konulması için mikrocerrahi tekniklerle diş eti ameliyatı yapılıp kemik tozu (greft) kullanılabilmektedir.

Diş eti iltihabının tekrar oluşmaması için diş hekiminin tavsiye ettiği şekilde ve sıklıkta dişler fırçalanmalı ve ağız hijyenine önem gösterilmelidir.

İmplant tedavisi, kaplama, köprü, zirkonyum, dolgu ve protez, diş teli gibi bütün diş tedavilerinden önce mutlaka diş etleri kontrol edilmeli, iltihabı giderilmeli ve sonrasında bu işlemler yapılmalıdır. Aksi halde ilerleyen dönemlerde şiddetli diş eti iltihabı oluşabilmekte ve yapılan tedaviler başarısız olmaktadır.

Diş Eti Tedavisi Nasıl Yapılır? Küretaj Adımları

Diş eti tedavisinde küretaj, güncel adıyla diş eti altı temizlik, diş eti cebinin içine inen diş taşı ve bakteri plağının el aletleri ya da sonik veya ultrasonik uçlarla kök yüzeyinden temizlenmesidir. Cochrane incelemesi, eski adı diş taşı temizliği ve kök yüzeyi düzleştirme olan bu işlemi periodontitis tedavisinin ikinci basamağı olarak tanımlar (PubMed 35763286).

Küretaj birkaç adımda ilerler. Önce her dişin çevresinde cep derinliği ölçülür ve sondalamada kanayan bölgeler kaydedilir; bu kayıt hem tedavinin hedefini hem de sonraki kontrolde karşılaştırılacak başlangıç değerini verir. Ağrıya duyarlı bölgeler lokal anestezi ya da cep içine uygulanan anestezik jelle uyuşturulur. Diş eti üstündeki ve altındaki taş ile plak temizlenir, kök yüzeyi pürüzsüzleştirilir ve ağız bakımı yönergeleri verilir. Temizlik bütün ağız için 24 saat içinde ya da ağız çeyreklere bölünerek, seanslar arasında en az bir hafta bırakılarak yapılabilir (PubMed 35763286).

Avrupa Periodontoloji Federasyonu'nun evre I-III periodontitis için hazırladığı S3 kılavuzu tedaviyi dört basamakta kurar; ilk basamakta davranış değişikliği, diş üstü plak ve risk etkenlerinin kontrolü, ikinci basamakta diş üstü ve diş eti altı temizlik, üçüncü basamakta gerektiğinde cerrahi, dördüncü basamakta destekleyici bakım yer alır (PubMed 32383274). Dokuz çalışmanın verisiyle yapılan sistematik derlemede diş eti altı temizlikten 6-8 ay sonra cep derinliği ortalama 1,4 mm azalmış ve ceplerin %74'ü kapanmıştır; el aletleriyle sonik ya da ultrasonik aletler arasında anlamlı fark bulunmamıştır (PubMed 31889320).

Tedavi Süreci

1. 01Konsültasyon: İlk muayene ve ihtiyaç değerlendirmesi; gerekirse görüntüleme.
2. 02Uygulama: Cep ölçümü, temizlik, ev bakım yönergeleri.
3. 03Takip: Sonuçların değerlendirilmesi ve bakım yönergeleri.

Diş Eti Tedavisi Ne Kadar Sürer

Diş eti tedavisinin aktif bölümü olan diş eti altı temizlik, bütün ağız için 24 saat içinde tamamlanabilir ya da ağız çeyreklere bölünerek, seanslar arasında en az birer hafta bırakılarak yürütülür (PubMed 35763286). 20 randomize çalışma ve 944 katılımcıyı kapsayan Cochrane incelemesinde 24 saat içinde yapılan tam ağız temizliği, çeyrek çeyrek ilerleyen klasik tedaviye göre 6-8. ayda cep derinliğinde ek kazanç sağlamamıştır (ortalama fark 0,03 mm); yazarlar seçimin hastanın tercihine ve randevu düzenine göre yapılmasını önerir (PubMed 35763286). 13 randomize çalışmayı birleştiren derlemede de iki düzen arasında hiçbir izlem noktasında anlamlı fark bulunmamıştır (PubMed 31889320).

Tedavinin sonucu aylar içinde ortaya çıkar; derlemelerde cep derinliği ve cep kapanması 6-8. ayda ölçülmüştür (PubMed 31889320). Bu kontrolde kapanmayan derin cep kalırsa cerrahi basamak gündeme gelir. Altı randomize çalışmanın meta-analizinde 6 mm'den derin ceplerde cerrahi tedavi 12. ayda cerrahi olmayan tedaviye göre 0,6 mm daha fazla cep azalması sağlamış, 4-6 mm ceplerde ise diş eti altı temizlik 0,4 mm daha fazla ataşman kazancı vermiştir (PubMed 12787211). Aktif tedavi bittikten sonra dördüncü basamak olan destekleyici bakım başlar ve elde edilen kazanımı zaman içinde korumayı amaçlar (PubMed 32383274).

Diş Eti Tedavisi Sırasında ve Sonrasında Ağrı

Diş eti tedavisinin ne kadar acıttığı büyük ölçüde anestezi kullanılıp kullanılmamasına, iltihabın yoğunluğuna ve cep derinliğine bağlıdır. 60 hastalık randomize çalışmada lokal anestezi alanlar işlem sırasında daha az rahatsızlık ve daha az diş tedavisi kaygısı bildirmiş; rahatsızlık, anestezi almamakla, uzun süren işlemle, yoğun diş eti iltihabıyla ve 5 mm ve üzeri cep oranının yüksekliğiyle ilişkili bulunmuştur (PubMed 26525126).

Uyuşturma için iki yol vardır. Cep içine uygulanan anestezik jeli plaseboyla karşılaştıran ve meta-analize dokuz çalışma alan derlemede jel, sondalama ve diş eti altı temizlik sırasında ağrı riskini 0,025 olasılık oranıyla, ek anestezi ihtiyacını 0,358 olasılık oranıyla azaltmıştır (PubMed 27097588). Altı çalışmalık başka bir derlemede iğneyle yapılan lokal anestezi jele göre daha düşük ağrı şiddeti sağlamış ve ek anestezi ihtiyacını azaltmış, ağrı yaşama riski ise iki yöntemde benzer bulunmuştur (PubMed 28843499).

Tedaviden sonra kök yüzeylerinde hassasiyet sık görülür. Yalnız iki çalışmaya dayanan sistematik derlemede kök hassasiyeti sıklığı tedavi öncesinde %9-23 iken diş eti altı temizlikten sonra %54-55'e çıkmış, şiddeti ilk 1-3 haftada artıp sonra azalmıştır (PubMed 12787217). 13 çalışmanın 11'inde cerrahi olmayan diş eti tedavisinden sonra ağızla ilgili yaşam kalitesi (OHIP-14) anlamlı biçimde düzelmiş; fiziksel ağrı kısa dönem izlemde sık görülmüş, uzun dönemde belirgin olarak azalmıştır (PubMed 32594621). Cerrahi gereken hastalarda 155 kişilik çalışmada görsel analog ölçekte ortalama ağrı puanı 2,96 (aralık 0-9) bulunmuştur (PubMed 37940683).

Lazerle Diş Eti Tedavisi

Günümüzde diş eti tedavisinde lazerler birçok alanda kullanılmaktadır. Özellikle 'pembe estetik' denilen diş etlerinin diş ile uyumunun sağlanmasında, diş eti büyümelerinin giderilmesinde ve dişlerin görünürlüğünün artırılmasında kullanılmaktadır.

Ayrıca diş eti iltihabının giderilmesinde, yara iyileşmesini hızlandırmak ve bakterileri ortadan kaldırmak için de lazerlerden faydalanabilmektedir.

Lazerin yumuşak doku cerrahisindeki sonuçları uygulamaya göre ayrı ayrı incelenmiştir. Fizyolojik diş eti pigmentasyonunun giderilmesi (depigmentasyon) üzerine 25 makaleyi değerlendiren sistematik derleme ve meta-analizde lazer ile bistüriyle yüzeysel doku kaldırma arasında renk açılması ve rengin geri dönmesi bakımından anlamlı fark bulunmamış, ameliyat sonrası ağrı lazer grubunda anlamlı olarak daha düşük çıkmıştır; yazarlar 6. ay değerlendirmesinde lazerde daha fazla renk geri dönüşü görüldüğünü de not etmiştir (PubMed 31143000). Ortodontik tedaviye bağlı diş eti büyümesinde yedi randomize çalışmayı inceleyen sistematik derlemede diyot lazerle yapılan gingivektomide işlem sırasındaki ve sonrasındaki kanama ile ağrı, bistüri cerrahisine ve cerrahi olmayan tedaviye göre daha az bulunmuş; yazarlar kanıtın kalitesinden kaynaklanan sınırlılığı ayrıca belirtmiştir (PubMed 37738371).

Periodontitisin cerrahi olmayan tedavisinde lazerin diş eti altı temizliğine eklenmesi ayrı bir sorudur. Avrupa Periodontoloji Federasyonu (EFP) tarafından evre I-III periodontitis için hazırlanan S3 düzeyi klinik uygulama kılavuzu, lazerin diş eti altı temizliğine ek olarak kullanılmamasını önermektedir (öneri 2.4, B derecesi). Bu öneri en az 6 ay izlenen beş randomize çalışmaya (toplam 147 katılımcı) dayanır ve kılavuz ek lazer uygulamasını önermek için kanıtın yetersiz olduğunu belirtir (PubMed 32383274). Kılavuza temel oluşturan sistematik derleme de 6 aydaki klinik sonuçlarda çalışmalar arasında yüksek değişkenlik saptamış, hastanın bildirdiği yararın henüz gösterilmediğini vurgulamıştır (PubMed 31859395).