Ataşman, şeffaf plak tedavisinde plağın dişi kavrayıp kuvveti iletebilmesi için diş yüzeyine yapıştırılan küçük, diş rengi kompozit çıkıntıdır. Deneysel ölçümde küçük azı derotasyonunda plağın ürettiği moment ataşman varken 8,8 N·mm, yokken 1,2 N·mm bulunmuştur (PubMed 24880843). Yine de ataşman planlanan hareketi garanti etmez: 12 çalışmalık sistematik derlemede rotasyon doğruluğu %36 ile %85 arasında değişmiştir (PubMed 41149087). Ataşmanlar tedavi sonunda sökülür ve yüzey cilalanır.
- 01Ataşman plağın dişe uyguladığı kuvveti artırır: 30 hastaya ait 970 plağın ölçüldüğü deneysel çalışmada küçük azı derotasyonunda moment ataşman varken 8,8 N·mm, yokken 1,2 N·mm ölçülmüştür (PubMed 24880843).
- 02Klinik etki hareket türüne göre değişir: 5 klinik çalışmalık sistematik derlemede ataşmanlar ön dişlerde kök torkunu, rotasyonu ve mezio-distal hareketi iyileştirmiş, ekstrüzyon için kanıt yetersiz bulunmuştur (PubMed 35057250).
- 03Biçim tek başına belirleyici değildir: 38 hastanın 71 üst yan kesici dişiyle tamamlanan randomize çalışmada ekstrüzyon optimize ataşmanda %62, yatay dikdörtgen ataşman türlerinde %79, %78 ve %78 gerçekleşmiştir (PubMed 37610383).
- 04Ataşman kaybını büyük ölçüde kullanım alışkanlığı belirler: 94 hastalık ileriye dönük çalışmada plağı günde 18 saatten az takanlarda kayıp oranı %50,8, plağı günde 5 kez ve daha sık çıkaranlarda %60,0 bulunmuştur (PubMed 33553424).
- 05Ataşman çevresi hijyen ister: şeffaf plakla tedavi edilen 203 ergende ön dişlerdeki ataşman sayısı beyaz nokta lezyonu için bağımsız risk etkeni çıkmıştır (OR 2,192; PubMed 38629950).
- 06Söküm iz bırakabilir: 3 laboratuvar çalışmasını derleyen sistematik derlemede mine kaybı yaklaşık 15 µm ile 50 µm üzeri arasında bildirilmiş, klinik çalışma bulunamamıştır (PubMed 41892495).
/ Şeffaf Plak Ataşman Nedir ve Plağın Dişi Kavramasına Nasıl Yardım Eder
Şeffaf plak ataşman nedir sorusunun kısa cevabı, dişin üzerine yapıştırılan küçük diş rengi kompozit çıkıntıdır. Ataşman, plağın dişi daha iyi kavramasına ve kuvvetin istenen yönde iletilmesine yardım eder. Her dişe ataşman konması gerekmez; dijital planda hangi dişin hangi hareketi yapacağına göre karar verilir. Mosdent'te Invisalign tedavisinde plaklar üretilip geldiğinde ilk plak hekim kontrolünde takılır ve gerekli vakalarda dişlere plak tutunmasını artıran küçük diş rengi ataşmanlar yapıştırılır.
Kompozit ataşman malzemelerini inceleyen sistematik derlemeye göre şeffaf plak tedavisi, kuvvet iletimini güçlendirmek ve diş hareketinin öngörülebilirliğini artırmak için dişe yapıştırılan kompozit rezin ataşmanlara dayanır (PubMed 42352289). Kapsamlı bir derleme de ataşmanların plağın dişe tutunmasını sağladığını ve farklı hareketlerde öngörülebilirliği iyileştirebildiğini bildirir (PubMed 41029938). Bu nedenle ataşman, plak tedavisinde kozmetik bir ek parça gibi düşünülmez; plağın çalışma biçiminin bir parçasıdır.
Şeffaf plak ataşmanı ile diş eti hastalıklarında kullanılan ataşman kaybı terimi karıştırılmamalıdır. Periodontolojide ataşman kaybı, diş etinin dişe tutunmasının kaybını anlatır ve şeffaf plakta dişe eklenen kompozit çıkıntıyla ilgisi yoktur. Invisalign hakkında genel tedavi akışını ayrıca Mosdent'te Invisalign tedavisi yazısında okuyabilirsiniz.
/ Şeffaf Plak Ataşman Ne İşe Yarar ve Hangi Hareketlerde Fark Yaratır
Şeffaf plak ataşman ne işe yarar sorusunun cevabı, plağın dişi itme, çevirme ya da kök yönünü kontrol etme gücünü artırmaya çalışmasıdır. Ataşman özellikle rotasyon, ön dişlerde kök torku, ön arka yöndeki hareket ve arka dişlerin ankrajında daha çok gündeme gelir. Ekstrüzyon gibi dişi dışarı doğru alma hareketlerinde ise kanıt daha sınırlı ve daha karışıktır. Bu yüzden hekim ataşmanı, yapılacak hareketin tipine ve dişin konumuna göre planlar.
Ataşmanlı ve ataşmansız şeffaf plak tedavilerini karşılaştıran sistematik derleme, ataşmanların çoğunlukla tedavi etkinliğini artırdığını; ön dişlerde kök torkunu, rotasyonu ve ön arka yöndeki hareketi iyileştirebildiğini bildirmiştir (PubMed 35057250). Aynı derlemede çalışmaların orta düzeyde yanlılık riski taşıdığı, bazı sonuçların çelişkili ya da istatistiksel olarak anlamsız olduğu ve ekstrüzyon için kanıtın yetersiz kaldığı da belirtilmiştir (PubMed 35057250).
Küçük azı derotasyonunda plağın ürettiği moment, biyomekanik ölçüm düzeneğinde ataşman varken 8,8 N·mm, ataşman yokken 1,2 N·mm ölçülmüştür (PubMed 24880843). Bu sonuç klinikte her dişin aynı oranda düzeleceği anlamına gelmez; laboratuvar düzeneğinde ölçülen kuvvet etkisini gösterir. Klinik çalışmalarda planlanan hareketin gerçekleşme oranı ortalama %59 bulunmuş, üst kesici torkunda %42, küçük azı derotasyonunda yaklaşık %40, üst azı distalizasyonunda yaklaşık %87 ölçülmüştür (PubMed 24923279). Başka bir ileriye dönük çalışmada şeffaf plakla planlanan hareketin ortalama doğruluğu %41, ekstrüzyonda %29,6 bulunmuştur (PubMed 19121497).
/ Şeffaf Plak Dişleri Düzeltir mi ve Ataşman Öngörülebilirliği Nasıl Etkiler
Şeffaf plak dişleri düzeltir mi sorusunun cevabı, doğru seçilmiş vakada evet; ancak her hareket dijital plandaki kadar tam gerçekleşmeyebilir. Ataşmanlar bu hedefe yardım eder, fakat tek başına sonucu garanti eden parçalar değildir. Dişin tipi, hareketin büyüklüğü, plak kullanım düzeni, IPR gereksinimi ve kontrol randevuları birlikte değerlendirilir. Bu yüzden plak tedavisinde plan ve ağız içi takip aynı derecede belirleyicidir.
Köpek dişi rotasyonunu ölçen ileriye dönük klinik çalışmada ortalama doğruluk %35,8 bulunmuş; yalnız ataşman, yalnız IPR ve ikisinin de uygulanmadığı gruplar arasında anlamlı fark çıkmamıştır (PubMed 18302468). Yetişkinlerde rotasyon doğruluğunu inceleyen sistematik derlemede bildirilen doğruluk %36 ile %85 arasında değişmiş, ortalama %65 dolayında kalmıştır (PubMed 41149087). Aynı derleme üst köpek dişleri ve küçük azıların daha zor öngörüldüğünü, ataşman ve IPR etkilerinin tutarlı olmadığını ve kanıt kesinliğinin düşük ile orta arasında derecelendirildiğini bildirir (PubMed 41149087).
Bu veriler, şeffaf plağın işe yaramadığı anlamına gelmez. Daha doğru okuma, bazı hareketlerin daha fazla ara kontrol, plan revizyonu veya ek aşama gerektirebildiğidir. Aynı hasta kayıtlarının standart reçeteyle dört farklı şeffaf plak firmasına gönderildiği pilot çalışmada firmaların planladığı ataşman sayısı anlamlı biçimde farklı çıkmıştır (PubMed 41128735). Bu da ataşman kararının yalnız markaya veya yazılıma bırakılmadığını, hekim planlamasının tedavide önemli yer tuttuğunu gösterir.
/ Şeffaf Plak Ataşmanlar Dikdörtgen, Elipsoid ve Optimize Biçimlerde Planlanır
Şeffaf plak ataşmanlar dikdörtgen, elipsoid veya optimize biçimlerde planlanabilir ve tek bir biçim her hareket için üstün kabul edilmez. Dikdörtgen ataşmanlar, elipsoid tasarımlar ve yazılımın harekete göre önerdiği optimize ataşmanlar farklı amaçlarla kullanılabilir. Hekim hangi biçimin seçileceğine dişin konumuna, hedef harekete ve plağın dişi nasıl kavrayacağına göre karar verir. Bu karar tedavinin estetik beklentisiyle biyomekanik ihtiyacını birlikte ele alır.
Kapsamlı derlemeye göre ataşmanlar rotasyon, ekstrüzyon, intrüzyon, tork, distalizasyon ve ark genişletme hareketlerinde öngörülebilirliği iyileştirebilir; biçim olarak dikdörtgen, elipsoid ve optimize tasarımlar hedeflenen harekete göre seçilir (PubMed 41029938). Aynı kaynak, optimize ataşmanların konvansiyonel ataşmanlara klinik üstünlüğünün çoğu durumda istatistiksel olarak anlamlı bulunmadığını da bildirir (PubMed 41029938).
Optimize ve konvansiyonel ataşmanları karşılaştıran meta analizde köpek dişi derotasyonunda birleşik doğruluk konvansiyonel ataşmanda %61,2, optimize ataşmanda %71,5 hesaplanmış; fark istatistiksel olarak anlamlı çıkmamıştır (PubMed 40778386). Üst yan kesici ekstrüzyonunda ise tek kör randomize klinik çalışmada yatay dikdörtgen ataşmanların optimize ataşmandan anlamlı biçimde etkili olduğu bildirilmiştir (PubMed 37610383). Alt köpek dişi rotasyonu gereken geriye dönük kohortta optimize rotasyon ataşmanı ve konvansiyonel dikdörtgen ataşman düzenlerinin hiçbiri ± 5° eşdeğerlik sınırında planlanan rotasyona ulaşmamıştır (PubMed 35835703). Bu nedenle biçim seçimi, “daha yeni olan daha iyi çalışır” gibi basit bir kuralla yapılmaz.
/ Şeffaf Plak Ataşman Düştü İse Yapılacak İlk Adım Hekime Haber Vermektir
Şeffaf plak ataşman düştü ise ilk adım, plağı kullanmaya devam edip etmeyeceğinizi hekiminize danışmaktır. Düşen parçayı kendiniz yapıştırmaya çalışmayın ve plağı zorla oturtmayın. Plak oturuyor gibi görünse bile o ataşmanın o evrede önemli bir görevi olabilir. Hekim, ataşmanın aynı gün yenilenmesini, kontrol randevusuna kadar izlenmesini veya plak evresinin düzenlenmesini isteyebilir.
Invisalign'ın sık sorulan sorular sayfası, ataşman düştüğünde hekimden özel bir talimat alınmadıysa ataşmanın yenilenmesi için muayenehaneyle iletişime geçilmesini önerir. Aynı sayfa, plak oturmuyorsa bir sonraki evrenin denenmesini; o da oturmuyor ya da fazla rahatsızlık veriyorsa hekime ulaşana kadar önceki evreye dönülmesini önerir. Bu yönlendirme Invisalign plak içindir ve hekiminizin size verdiği kişisel talimatın yerine geçmez.
Ataşman düşmesi, kullanım alışkanlıklarıyla ilişkili olabilir. Şeffaf plak tedavisi gören 94 hastalık ileriye dönük çalışmada ataşman kaybı için plağı günde 18 saatten az takmak, plağı günde 5 kez ve daha sık çıkarmak, tek taraflı çiğnemek ve plağı oturtmak için ısırma aparatı kullanmak risk etkeni olarak saptanmıştır (PubMed 33553424). Ağız içi taramalarıyla yapılan başka bir çalışmada ataşmanların %10'unda dişten ayrılma, %10'unda ataşmanın kendi içinde kırılması görülmüştür (PubMed 37314488). Kompozit seçimi de önemlidir; sistematik derlemede tüm kompozitlerin bağlanma dayanımı klinik olarak kabul edilebilir aralıkta bulunmuş, bazı malzeme tiplerinin aşınma ve boyutsal kararlılık açısından farklı davrandığı bildirilmiştir (PubMed 42352289). Laboratuvar çalışmasında beş ataşman kompozitinin ortalama makaslama bağlanma dayanımı 16,6 ile 21,0 MPa arasında ölçülmüştür (PubMed 37080356).
/ Şeffaf Plak Ataşmanları Çevresinde Plak Birikimi ve Renklenme İzlenmelidir
Şeffaf plak ataşmanları çevresinde plak birikimi ve renklenme oluşabilir; bu nedenle fırçalama ve plak temizliği tedavinin parçasıdır. Ataşman, diş yüzeyinde küçük bir çıkıntı oluşturduğu için yiyecek artığı ve biyofilm tutunması bazı bölgelerde kolaylaşabilir. Bu durum herkesin çürük ya da beyaz leke yaşayacağı anlamına gelmez. Yine de özellikle ön dişlerde çok sayıda ataşman varsa temizlik alışkanlığı daha yakından izlenmelidir.
Şeffaf plakla tedavi edilen 203 ergen hastanın fotoğraflarını değerlendiren çalışmada hastaların %35'inde beyaz nokta lezyonu gelişmiş; ön dişlerdeki ataşman sayısı bağımsız risk etkeni, günlük fırçalama sayısı ve yemekten sonra plağı temizleme sıklığı koruyucu etken olarak bulunmuştur (PubMed 38629950). Bu veri ergen hastalara aittir ve yetişkinlere doğrudan aynı oranla taşınmamalıdır. Şeffaf plak hastaları ile braket hastalarını karşılaştıran başka bir çalışmada yeni beyaz nokta lezyonu şeffaf plak hastalarının yaklaşık %1,2'sinde, braket hastalarının %26'sında gelişmiştir (PubMed 30556747). Yaş grubu, yöntem ve takip farkları nedeniyle bu iki çalışma yan yana okunurken dikkat gerekir.
Renklenme konusunda çekilmiş küçük azı dişleriyle yapılan laboratuvar çalışması, çay, kahve ve kırmızı şarap maruziyetinde en büyük renk değişiminin plaksız, yalnız ataşman taşıyan grupta ölçüldüğünü; en çok rengi kırmızı şarabın değiştirdiğini bildirmiştir (PubMed 42047590). Bu ağız içi sonuç değildir, laboratuvar verisidir. Beyazlatma düşünülüyorsa zamanlama ve yöntem için hekiminizin değerlendirmesi gerekir; genel bilgi için diş beyazlatma sayfasına bakabilirsiniz.
/ İş Yerinde Şeffaf Plakla Çalışırsam Fark Edilmez mi Beklentisi Gerçekçi Kurulmalıdır
İş yerinde şeffaf plakla çalışırsam fark edilmez mi sorusunun cevabı, plakların çoğu zaman braketlere göre daha az dikkat çektiği; ancak ataşman sayısı ve yeri arttıkça fark edilme olasılığının artabildiğidir. Özellikle ön dişlerdeki ataşmanlar, ışık yansıması ve yakın konuşma mesafesinde daha görünür olabilir. Yalnız arka dişlerde bulunan ataşmanlar genellikle daha az dikkat çeker. Bu nedenle estetik beklenti, tedavi planı yapılırken açıkça konuşulmalıdır.
Yetişkinlerin göz izleme teknolojisiyle incelendiği çalışmada ataşman sayısı arttıkça görsele toplam bakma süresi artmıştır (PubMed 32620476). Aynı çalışmada tercih sırası az ataşmanlı şeffaf plak, seramik braket, yalnız arka dişlerde ataşmanlı plak ve ön ile arka dişlerde ataşmanlı plak olarak bildirilmiştir (PubMed 32620476). Katılımcıların %88,4'ü daha iyi bir sonuç için tedavi sırasında aparey estetiğinden ödün vereceğini belirtmiştir (PubMed 32620476).
Bu bulgu, ataşmanlı plakların herkes tarafından hemen fark edileceği anlamına gelmez. Görünürlük kişinin dudak hattına, diş rengine, ataşmanların ön dişlerde olup olmamasına ve konuşma mesafesine göre değişir. Hekim bazı ataşmanları estetik açıdan daha az dikkat çeken bölgelere alabilir, fakat bu her vakada mümkün olmayabilir. Tedavinin hedef hareketleri öncelik taşıyorsa, daha görünür bir ataşman daha doğru hareket kontrolü için gerekli görülebilir.
/ Şeffaf Plak Ataşman Nasıl Yapılır, Nasıl Sökülür ve IPR ile Nasıl Ayrılır
Şeffaf plak ataşman nasıl yapılır sorusunun cevabı, hekimin seçtiği kompozitin diş yüzeyine planlanan biçimde yapıştırılmasıdır. Invisalign'ın sık sorulan sorular sayfasına göre ataşmanlarda kullanılacak kompozitin türünü üretici değil tedaviyi yürüten hekim seçer. Ataşman dişe eklenen bir kompozit parçadır. IPR ise çapraşıklıkta yer kazanmak için komşu dişlerin arayüzlerinden mine inceltilmesidir.
Ataşmanların birden çok dişe asitle pürüzlendirme tekniğiyle yapıştırıldığını bildiren değerlendirme yazısı, bu işlemin minenin yapısında, renginde, parlaklığında ve pürüzlülüğünde geri dönüşsüz değişiklik yaratabildiğini belirtir (PubMed 32624347). Aynı yazı, tedavi sonunda hacimli kompozitlerin frezle sökülmesinin aerosol ürettiğini ve mineye yapıştırılan ataşman sayısının mutlak gerekli olanla sınırlanmasını önerir (PubMed 32624347). Ataşmanların yapıştırılması, ağızda taşınması ya da sökülmesi sırasında hastanın duyduğu ağrı ve rahatsızlığı ölçen yayımlanmış hasta bildirimli bir çalışma bulunmuyor. Bu nedenle “hiç hissedilmez” veya “mutlaka ağrılıdır” gibi kesin cümleler doğru olmaz.
Söküm sonrası iz konusunda da dengeli konuşmak gerekir. Ataşman sökümünü inceleyen sistematik derlemede yalnızca 3 laboratuvar çalışması bulunmuş, klinik çalışma bulunmamıştır; bildirilen mine kaybı söküm protokolüne ve görüş koşullarına bağlı olarak yaklaşık 15 µm ile 50 µm üzeri arasında değişmiştir (PubMed 41892495). IPR için ayrı literatürde, 8 klinik çalışmalık sistematik derleme işlem sonrası mine demineralizasyonu, çürük sıklığında artış, periodontal değişiklik ya da diş hassasiyeti saptamamış; kanıt kalitesini düşük ile çok düşük arasında derecelendirmiştir (PubMed 34865310). Çürük sıklığına ilişkin meta analizde IPR uygulanmış ve uygulanmamış mine yüzeyleri arasında işlemden 1 ile 7 yıl sonra istatistiksel fark bulunmamıştır (PubMed 24011354).
Size en uygun tedaviyi birlikte planlayalım.
Ücretsiz Değerlendirme→- 1.Frias L, Fidalgo-Pereira R, Noites R, Correia MJ, Gomes ATPC, Lopes PC. Material Properties of Composite Resins Used for Orthodontic Attachments in Clear Aligner Therapy: A Systematic Review. Biomolecules 2026;16(6):822.
- 2.Yangın A, Camcı H, Soybelli M. Clear Aligner Attachments: A Comprehensive Review. Turk J Orthod 2025;38(3):177-189.
- 3.Nucera R, Dolci C, Bellocchio AM, Costa S, Barbera S, Rustico L, et al. Effects of Composite Attachments on Orthodontic Clear Aligners Therapy: A Systematic Review. Materials (Basel) 2022;15(2):533.
- 4.Simon M, Keilig L, Schwarze J, Jung BA, Bourauel C. Forces and moments generated by removable thermoplastic aligners: incisor torque, premolar derotation, and molar distalization. Am J Orthod Dentofacial Orthop 2014;145(6):728-36.
- 5.Simon M, Keilig L, Schwarze J, Jung BA, Bourauel C. Treatment outcome and efficacy of an aligner technique--regarding incisor torque, premolar derotation and molar distalization. BMC Oral Health 2014;14:68.
- 6.Kravitz ND, Kusnoto B, Agran B, Viana G. Influence of attachments and interproximal reduction on the accuracy of canine rotation with Invisalign. A prospective clinical study. Angle Orthod 2008;78(4):682-7.
- 7.Kravitz ND, Kusnoto B, BeGole E, Obrez A, Agran B. How well does Invisalign work? A prospective clinical study evaluating the efficacy of tooth movement with Invisalign. Am J Orthod Dentofacial Orthop 2009;135(1):27-35.
- 8.Benedetti G, Sicca N, Lopponi G, Dettori C, Verdecchia A, Spinas E. Evaluating the Clinical Success of Clear Aligners for Rotational Tooth Movements in Adult Patients: A Systematic Review. Dent J (Basel) 2025;13(10):440.
- 9.Muthuswamy Pandian S, Subramanian AK, Vaiid N. Comparison of efficacy and accuracy of tooth movements in optimized and conventional attachments of clear aligners - A systematic review and meta-analysis. J Oral Biol Craniofac Res 2025;15(5):1123-1133.
- 10.Groody JT, Lindauer SJ, Kravitz ND, Carrico CK, Madurantakam P, Shroff B, et al. Effect of clear aligner attachment design on extrusion of maxillary lateral incisors: A multicenter, single-blind randomized clinical trial. Am J Orthod Dentofacial Orthop 2023;164(5):618-627.
- 11.Stephens C, Weir T, Llewellyn S, Freer E, Kerr B. Clinical expression of programmed mandibular canine rotation using various attachment protocols and 1- vs 2-week wear protocols with Invisalign SmartTrack aligners: A retrospective cohort study. Am J Orthod Dentofacial Orthop 2022;162(3):e103-e115.
- 12.Telles V, Mattos CT, Copello F, Doughan MB. A pilot study comparing virtual treatment setups among clear aligner companies. Dental Press J Orthod 2025;30(3):e2524243.
- 13.Yaosen C, Mohamed AM, Jinbo W, Ziwei Z, Al-Balaa M, Yan Y. Risk Factors of Composite Attachment Loss in Orthodontic Patients during Orthodontic Clear Aligner Therapy: A Prospective Study. Biomed Res Int 2021;2021:6620377.
- 14.Fausto da Veiga Jardim A, Curado de Freitas J, Estrela C. Surface wear and adhesive failure of resin attachments used in clear aligner orthodontic treatment. J Orofac Orthop 2024;85(Suppl 1):52-62.
- 15.Li Q, Yang K. Surface wear of attachments in patients during clear aligner therapy: a prospective clinical study. Prog Orthod 2024;25(1):7.
- 16.Kircelli BH, Kilinc DD, Karaman A, Sadry S, Gonul EY, Gögen H. Comparison of the bond strength of five different composites used in the production of clear aligner attachments. J Stomatol Oral Maxillofac Surg 2023;124(6):101481.
- 17.Eliades T, Papageorgiou SN, Ireland AJ. The use of attachments in aligner treatment: Analyzing the "innovation" of expanding the use of acid etching-mediated bonding of composites to enamel and its consequences. Am J Orthod Dentofacial Orthop 2020;158(2):166-174.
- 18.Liu Q, Song Z. Incidence, severity, and risk factors for white spot lesions in adolescent patients treated with clear aligners. Orthod Craniofac Res 2024;27(5):704-713.
- 19.Buschang PH, Chastain D, Keylor CL, Crosby D, Julien KC. Incidence of white spot lesions among patients treated with clear aligners and traditional braces. Angle Orthod 2019;89(3):359-364.
- 20.Bilginer P, Kurnaz M, Basaran E. Evaluation of tooth discoloration and bleaching response in the presence of clear aligners and attachments. Eur J Orthod 2026;48(3):cjag023.
- 21.Nassar N, Corbani K, Bourgi R, Kmeid R, Cuevas-Suárez CE, A Holiel A. Enamel Integrity and Residual Composite Following Clear Aligner Attachment Removal: A Systematic Review. Clin Pract 2026;16(3):51.
- 22.Thai JK, Araujo E, McCray J, Schneider PP, Kim KB. Esthetic perception of clear aligner therapy attachments using eye-tracking technology. Am J Orthod Dentofacial Orthop 2020;158(3):400-409.
- 23.Gómez-Aguirre JN, Argueta-Figueroa L, Castro-Gutiérrez MEM, Torres-Rosas R. Effects of interproximal enamel reduction techniques used for orthodontics: A systematic review. Orthod Craniofac Res 2022;25(3):304-319.
- 24.Koretsi V, Chatzigianni A, Sidiropoulou S. Enamel roughness and incidence of caries after interproximal enamel reduction: a systematic review. Orthod Craniofac Res 2014;17(1):1-13.
