Kanal Tedavisi

Kanal Tedavisinin Tanımı ve Uygulanma Nedenleri

Kanal Tedavisi Nedir?

Ağızdaki mikroplar dişlere zarar veren asitler üreterek diş çürüğüne neden olabilir. Diş çürüğü tedavi edilmezse ağrı, enfeksiyon ve diş kaybı gibi durumlara yol açabilir. Dişlerin çürümesine neden olan en önemli etkenlerin başında bakteriler ve yiyecekler gelir. Dişlerde ve diş etlerinde bulunan plak, şeffaf ve yapışkan bir maddedir. Plaklarda, tüketilen gıdalardaki şekerle beslenen bakteriler bulunur. Bakterilerin beslenme sırasında ürettiği asitler, yemekten bir süre sonra dişlere saldırmaya başlar. Zaman içerisinde asitler dişleri tahrip eder ve diş çürümesi oluşur.

Kötü bir şekilde çürümüş ya da enfekte olmuş bir dişi onarmak ve kurtarmak amacıyla kanal tedavisinden faydalanılabilir. Kanal tedavisi sırasında, dişin içindeki ölü ya da ölmekte olan sinir dokusu ve bakteriler çıkarılarak diş kurtarılmaya çalışılır.

Kanal Tedavisi Neden Yapılır?

Her dişteki diş minesinin altında "pulpa" olarak adlandırılan bir yumuşak doku alanı vardır. Pulpa dişin sinirlerini, damarlarını ve atardamarlarını taşır. Üst pulpa odasından kök ucuna doğru dallanan çok küçük, ince geçitler ise pulpa olarak adlandırılır.

Dişin içindeki pulpa zaman zaman hastalık ya da bakteriler gibi nedenlere bağlı olarak enfekte olur ya da dişteki travmatik yaralanma sonucu hasar görür. Enfekte olan ya da tedavi edilmeyen kök kanalı nedeniyle ağızdaki bakteriler kan dolaşımına girebilir ve vücudun diğer bölgelerinde enfeksiyonlara neden olabilir. Kanal tedavisi sayesinde vücudun diğer bölgelerinde potansiyel olarak zararlı enfeksiyonlar önlenebilir ve çoğu zaman hasarlı dişin kurtarılması mümkün olabilir.

Kanal tedavisi dişin kök ucunu ya da sinirini, pulpa odası, pulpa ve kanal adı verilen yapılar üzerinde etkilidir. Sinirlerin herhangi bir travması ya da enfeksiyon dolayısıyla gerek duyulabilen kanal tedavisine başvurulmasına neden olan bazı durumlar aşağıda sıralanmıştır:

• Çürük dişten gelen bakterilerin dişin içinden geçmesi ve pulpayı istila etmesi
• Yontulma ya da kırılma gibi nedenlere bağlı olarak meydana gelen travma sonucunda dişteki sinirlerin açığa çıkması
• Dişin çürük nedeniyle enfekte olması, yani dişte apse oluşması
• Yaş alma ya da yaralanma anında müdahaleye ihtiyaç duyulmayan travma nedeniyle dişin yavaş yavaş ölmesi

Kanal Tedavisi Nasıl Yapılır?

Kanal tedavisi öncesinde topikal bir maddeyle hastanın diş etleri uyuşturulur. Diş etlerini, dili ve cildi tamamen uyuşturmak için tedavi bölgesinin yakınına lokal anestezi enjekte edilir.

Etkilenen dişin çevresindeki dişleri komşu dişlerden izole etmek ve hastanın işlem sırasında oluşan artıkları yutmasını önlemek için dişin çevresine diş bendi yerleştirilir. Dişin üst kısmında küçük bir delik açılır. Bu sayede pulpa odası, pulpa ve kök kanallarına ulaşılması hedeflenir.

Pulpa çıkarılarak pulpa odası temizlenir. Kanallar artıklardan ve dokulardan arındırıldıktan sonra genellikle antibiyotik ilaçlar ve diş eti çizgisine kadar geçici dolgu malzemeleri kullanılarak doldurulur. Gerekli durumlarda kanalın birkaç gün açık bırakılıp boşaltılması söz konusu olabilir. Bazı durumlarda ise kanalın hemen son kanal dolgusuyla doldurulması tercih edilebilir.

Kanallar kalıcı olarak kapatılacaksa, geçici dolgu yerinden çıkarılarak olası bir kontaminasyonun önlenmesi için pulpa odasıyla kanallar kauçuğa benzer bir malzemeyle doldurulur. Dişin hala zayıf olması halinde, kanal dolgusunun üzerine metal bir post yerleştirilerek diş güçlendirilebilir.

Doldurma ve alanın kalıcı olarak kapatılmasından sonra dişin ölçüsü alınır. Bu ölçü etkilenen dişin üzerine yerleştirmek için yapay bir taç yapmak üzere kullanılır. Bazı vakalarda kalıcı taç yapılana dek dişin üzerine geçici bir taç yerleştirilmesi tercih edilebilir. Aşamalar ve süreleri kanal tedavisi nasıl yapılır yazısında ayrıca anlatılıyor.

Tedavi Süreci

1. 01Anestezi & Hazırlık: Diş eti yüzeysel uyuşturucuyla, ardından lokal anesteziyle tamamen uyuşturulur.
2. 02İzolasyon: Diş, rubber dam ile komşu dişlerden izole edilir ve artıkların yutulması önlenir.
3. 03Erişim: Diş kronunda küçük bir boşluk açılarak pulpa odasına ve kanallara ulaşılır.
4. 04Kanal Temizliği: Enfekte pulpa çıkarılır; kanallar rotary aletlerle temizlenip şekillendirilir.
5. 05Dezenfeksiyon & Dolgu: Kanallar antiseptik solüsyonla yıkanır ve gutta-percha ile doldurulur.
6. 06Restorasyon: Erişim boşluğu kapatılır; diş genellikle zirkonyum kron ile güçlendirilir.

Kanal Tedavisi Yapılan Durumlar

Kanal tedavisinin ağrıyan ya da çürüyen her dişe uygulanması söz konusu değildir. Bakteri kaynaklı ve hafif ağrıya neden olan ya da hiç ağrı yapmayan çürüklerin dolguyla tedavi edilmesi mümkündür. Diş bu aşamada tedavi edilmediği takdirde, bakteriler dişin özüne ilerler ve iltihaplanma olur. Bu durumda kanal tedavisine ihtiyaç duyulabilir.

Kanal tedavisi uygulanmasını gerektiren bazı durumlar aşağıda sıralanmıştır:

• Çiğneme ya da baskı uygulama sırasında şiddetli diş ağrısı yaşanması
• Sıcağa ya da soğuğa karşı hassasiyet gelişmesi
• Diş renginin kararmaya başlaması
• Yakınlardaki diş etlerinde şişme ve hassasiyet gelişmesi

Bunların yanı sıra kanal tedavisini gerektiren bazı durumlar şu şekildedir:

• Dişte ilerlemiş çürükler, dişin iç kısmındaki dokulara ulaşabilir ve enfeksiyona yol açabilir. Bu durumda, enfekte pulpa dokusunun temizlenmesi ve dişin korunması için kanal tedavisi gerekebilir.
• Dişteki çürük, kırık ya da aşınma sonucu dentin tabakasının açığa çıkması ve dişin hassasiyet göstermesi durumunda, kanal tedavisi dişin iç kısmını korumak ve hassasiyeti azaltmak için uygulanabilir.
• Dişlerdeki travmalar sonucu pulpa dokusu hasar görebilir veya canlılığını kaybedebilir. Bu durumda, enfeksiyon riskini azaltmak ve dişi korumak için kanal tedavisi gerekebilir.
• Diş eti hastalıkları sonucu diş kökü çevresinde oluşan enfeksiyonlar, pulpa dokusuna yayılabilir. Enfeksiyonun yayılmasını önlemek için kanal tedavisi fayda sağlayabilir.
• Dişte sürekli olarak ağrı hissedilmesi durumunda, kök kanalında enfeksiyon veya irritasyon olabilir. Bu durumda, ağrının nedenini belirlemek ve tedavi etmek için kanal tedavisi yapılabilir.

Kanal Tedavisi Kaç Seans ve Kaç Dakika Sürer?

Kanal tedavisi çoğu dişte bir ya da iki seansta tamamlanır ve tek seansla çok seans arasında başarı farkı gösterilmemiştir. Tek seanslı yaklaşımda kanallar temizlenip yıkandıktan hemen sonra doldurulur; çok seanslı yaklaşımda tedavi iki ya da daha fazla randevuya yayılır ve kanal dolgusu son seansta yapılır. 47 çalışmayı, 5.805 katılımcıyı ve 5.693 dişi kapsayan güncel Cochrane derlemesi röntgende görülen başarısızlık açısından iki yaklaşım arasında fark bulmadı; bu sonuç 13 çalışma ve 1.505 dişe dayanıyor ve kanıtın kesinliği orta düzeyde (PubMed 36512807).

Seans sayısının hastaya yansıyan farkı ilk haftadaki ağrıdır. Aynı derlemede tedaviden sonraki bir hafta içinde ağrı bildiren hasta oranı tek seans grubunda daha yüksekti, risk oranı 1,55; kanal dolgusundan sonraki ilk 72 saatte ağrı bildirme oranında ve ağrı kesici kullanımında fark çıkmadı (PubMed 36512807). Yazarlar iki yaklaşımdan birinin diğerinden daha etkili olduğunu gösteren bir kanıt bulunmadığı sonucuna vardı; seans sayısını dişin durumu ve tedavi sırasında karşılaşılan bulgular belirler.

Bir seansın kaç dakika sürdüğü için tek bir ortalama veren sistematik derleme bulunmuyor. Genel anestezi altında yapılan 198 tek seanslık kanal tedavisini inceleyen çalışmada dişin konumu, kronun ve kökün biçimi, kanalların görünümü ve diş eti durumu işlem süresini anlamlı biçimde uzattı; zorluk derecesi yüksek vakalar her diş tipinde daha uzun sürdü (PubMed 33941165). Türkiye'deki diş hekimleriyle yapılan bir ankette hekimlerin kanal tedavisine ayırdığı süre 20 dakika ve altı, 20-40, 40-60 ve 60 dakikanın üstü diye gruplandı; tedavi başına 20 dakika ya da daha az ayıranlar arasında kendini çok stresli hisseden hekim oranı en yüksekti (PubMed 36876605). Süre bu yüzden muayenede, röntgende görülen kök ve kanal yapısına göre söylenir.

Kanal Tedavisinde Ön Hazırlık ve Tedavi Aşamaları

Tedavi Öncesi Süreç Nasıldır?

Tedavi öncesi hastanın şikayetleri dinlenir, hasta muayene edilir ve gerekli durumlarda görüntüleme yöntemlerine başvurulur. Bu sayede dişin iç yapısı ve kök kanalları incelenerek dişin iç kısmındaki olası enfeksiyonlar ve hasarlar belirlenebilir. Enfekte ya da hasar görmüş pulpa dokusu varsa kanal tedavisi planlanır.

Tedavi Aşamaları Nelerdir?

Kanal tedavisi, dişin iç kısmında bulunan enfekte ya da hasar görmüş doku temizlendikten ve tedavi edildikten sonra, dişin korunması için uygulanan bir tedavi yöntemidir. Genellikle bir ya da birden fazla seansta tamamlanır.

• Tedavi sırasında acı ve ağrı hissedilmemesi için anestezi uygulanır.
• Dişin çevresi steril bir şekilde hazırlanır. Dişin çevresi temizlenip korunur ve dişe erişim kolaylaştırılır.
• Diş üzerinde delik açılır. Pulpa ile enfekte olmuş ya da hasar görmüş diğer dokular çıkarılır. Bu işlemin amacı, dişin iç kısmındaki enfeksiyonu ya da irritasyonu ortadan kaldırmaktır.
• Kök kanalları özel aletler kullanılarak temizlenir ve şekillendirilir. Kök kanallarındaki bakteriler ve doku kalıntıları uzaklaştırılır.
• Kök kanalları, antiseptik solüsyonlar veya diğer dezenfektanlarla yıkanarak enfeksiyon riski azaltılır ve temizlenir.
• Kök kanalları temizlendikten ve dezenfekte edildikten sonra, içlerine özel bir dolgu maddesi (genellikle Gutta Percha olarak adlandırılan kauçuk benzeri bir malzeme) yerleştirilir. Böylece, dişin iç kısmı korunabilir ve yeniden enfeksiyon riski azaltılabilir.
• Kanal tedavisi tamamlandıktan sonra, dişin üzerindeki delik kapatılır ve diş restore edilir. Bu, dişin güçlendirilmesi ve normal fonksiyonunu geri kazanmasını sağlar. Restorasyon işlemi; dolgu, taç ya da benzeri bir diş protezi kullanılarak yapılabilir.

Kanal Tedavisi Ağrılı mı

Kanal tedavisi lokal anestezi altında yapılır ve çoğu hastada tedaviden sonraki ağrı ilk gün belirgin biçimde azalıp bir hafta içinde en düşük düzeye iner. 72 çalışmayı birleştiren sistematik derlemede hastaların ortalama %81'i tedavi öncesinde ağrı bildiriyordu; bu oran tedaviden 24 saat sonra %40'a, bir hafta sonra %11'e indi (PubMed 21419285). Aynı derlemede ağrı şiddeti 100 puanlık ölçekte tedavi öncesinde 54, 24 saat sonra 24, bir hafta sonra 5 puan olarak hesaplandı (PubMed 21419285). Tedavinin amacı ağrıya yol açan enfekte ya da canlılığını yitirmiş pulpa dokusunu temizlemektir.

İşlem sırasındaki uyuşma her hastada ilk enjeksiyonla tam sağlanmayabilir. Aynı derlemede hastaların ortalama %60'ında ek anestezi enjeksiyonu gerekti (PubMed 21419285). İşlem sırasında ağrı hissedildiğinde bunu hekime söylemek ek anestezinin yapılmasını sağlar.

Tedaviden sonraki ağrıyı seans sayısı da etkileyebilir. Cochrane derlemesinde ilk bir hafta içinde ağrı bildiren hasta oranı tek seans grubunda çok seans grubuna göre daha yüksekti, ilk 72 saatte ise fark bulunmadı (PubMed 36512807). Altı ay ve sonrasında süren ağrı seyrektir; 5.777 dişi kapsayan 26 çalışmalık meta-analizde bu oran %5,3 bulundu (PubMed 20113779). Bir haftayı aşan, zonklayan ya da şişlikle birlikte gelen ağrı kontrol muayenesi gerektirir.

Kanal Tedavisi Sonrasında Ne Olur?

Kanal tedavisinden sonra dişin ağızda uzun süre kalmasını en çok etkileyen adım dişin üzerine kron (kaplama) yapılmasıdır. 14 çalışmalık sistematik derlemede kanal tedavili dişlerin ağızda kalma oranı 2-3 yılda %86, 4-5 yılda %93, 8-10 yılda %87 bulundu (PubMed 20158529). Aynı derlemede bu oranı artıran dört etkenin en güçlüsü tedaviden sonra kron yapılmasıydı; onu dişin iki yanında da komşu dişe temas etmesi, dişin köprü ya da protez ayağı olmaması ve azı dişi olmaması izledi.

Kronun zamanlaması da sonucu değiştiriyor. Arka bölge dişlerinde kanal tedavisinden sonraki sekiz yılı geriye dönük inceleyen çalışmada yalnız kompozit ya da amalgam dolguyla bırakılan dişlerin çekilme olasılığı kron yapılan dişlere göre 2,29 kat yüksekti; kronu 4 aydan sonra yapılan dişlerde çekilme olasılığı ilk 4 ay içinde kron yapılanlara göre 3,38 kat çıktı (PubMed 27625148). Kalıcı üst yapının bu yüzden tedaviden sonra ertelenmeden planlanması gerekir.

Kanal dolgusunun ve üst yapının kalitesi de sonucu belirler. 63 çalışmanın meta-analizinde kanal dolgusunda boşluk kalmaması, dolgunun röntgende kök ucuna 2 mm mesafede bitmesi ve dişin üst yapısının sağlam olması başarıyı anlamlı biçimde artırdı (PubMed 17931388).

Tedaviden sonraki günlerde antibiyotik rutin olarak gerekmez. Altı randomize çalışmayı birleştiren meta-analizde ağrılı ve canlılığını yitirmiş dişlerde tedavi sonrası verilen antibiyotik 24. saatteki ağrı şiddetini değiştirmedi; ağrısız dişlerde tedaviden önce verilen koruyucu antibiyotik de alevlenme oranını düşürmedi (PubMed 35165442). İlk günlerdeki hassasiyet için hangi ağrı kesicinin kullanılacağını hekim belirler.