Anıl Çetin

Bu soruyu neredeyse her hafta duyuyorum ve cevabım hep aynı başlıyor: önce dişe bakalım. Kurtarılabilecek doğal bir diş, çevresindeki dokularla kurduğu ilişki ve çiğneme sırasındaki hissiyat bakımından yerine konulan hiçbir şeyle birebir aynı değildir. Bu yüzden değerlendirmeye her zaman dişi tutma ihtimalinden başlarım.

Öte yandan bu, her dişin her koşulda kurtarılması gerektiği anlamına gelmez. Kalan sağlam doku miktarı, kökün durumu, dişin üzerine sağlıklı bir restorasyon yapılıp yapılamayacağı ve hastanın genel ağız sağlığı birlikte değerlendirilmelidir. Bazı durumlarda çekim ve sonrasında planlanacak bir tedavi, hastaya kanal tedavisinde ısrar etmekten daha fazla fayda sağlar.

Yani sorunun genel bir cevabı yok; sizin dişiniz için bir cevabı var. Muayenede iki seçeneğin de o diş özelindeki artılarını ve sınırlarını açıkça konuşuruz, kararı birlikte veririz.

"Ölü diş" ifadesi hastalarda haksız bir umutsuzluk oluşturuyor. Kanal tedavisinde dişin içindeki damar ve sinir dokusu çıkarılır, bu doğru; ama diş çevresindeki kemik ve destek dokularla ilişkisini sürdürür, çiğneme görevini yapmaya devam eder. Ortada işlevini yitirmiş bir yapı değil, iltihaptan arındırılmış ve korunmaya alınmış bir diş vardır.

Kanal tedavili bir dişin ömrünü belirleyen en önemli etkenlerden biri, tedavinin üzerine yapılan restorasyonun kalitesi ve hastanın ağız bakımıdır. Doğru restore edilmiş ve düzenli kontrol edilen kanal tedavili dişler uzun yıllar sorunsuz kullanılabilir. Doktora dönemimden beri asıl ilgilendiğim konu tam da bu: kanal tedavisi dişin sonu değil, dişi tutma çabasının başlangıcıdır.

Bir hastamız randevusunu çekim için almıştı. Koltuğa otururken kararını çoktan vermişti; "bu dişten çok çektim, artık kurtulmak istiyorum" dedi. Muayene ve film sonrasında tablo bana farklı göründü: dişin kurtarılmayı deneyecek kadar sağlam tarafı vardı ve şikayetlerinin kaynağı tedavi edilebilir görünüyordu.

Ona ısrar etmedim; gördüğümü anlattım. Çekimin de masada olduğunu, ama önce kanal tedavisini denemenin neden makul olduğunu, sürecin nasıl ilerleyeceğini tek tek konuştuk. Biraz düşündü, sonra "madem siz bir şans veriyorsunuz, ben de vereyim" dedi.

Tedaviyi ve üzerindeki restorasyonu tamamladık. O diş bugün hala yerinde ve hastayla yıllık kontrollerde görüşmeye devam ediyoruz. Bu vakayı önemsememin nedeni sonucu değil, süreci: hastanın kafasındaki karar ne olursa olsun, hekimin gördüğünü dürüstçe anlatması ve son sözü yine hastaya bırakması gerekiyor.