Oksana Oturgan

Kök kanalları milimetrenin altında genişliklerde, kıvrımlı ve kişiden kişiye şaşırtıcı ölçüde değişken yapılardır. Aynı dişte ders kitabının yazdığından fazla kanal olabilir, kanallar birleşip ayrılabilir, ağızları kireçlenmeyle kapanmış olabilir. Çıplak gözle çalışırken bu ayrıntıların bir kısmı ancak el hissiyle ve deneyimle tahmin edilir; mikroskop ise onları doğrudan görünür kılar.

Benim pratiğimde bunun en büyük karşılığı iki alanda çıkıyor. Birincisi ek kanal araması: gözden kaçan bir kanal, teknik olarak kusursuz görünen bir tedavinin bile şikayeti neden dindirmediğini açıklayabiliyor. İkincisi retreatman, yani eski bir kanal tedavisinin yenilenmesi: eski dolgu malzemesini temizlerken, kırık bir alet parçasını ararken ya da kapanmış bir kanal ağzını açarken büyütme ve güçlü ışık bana kontrollü çalışma imkanı veriyor.

Şunu da dürüstçe söyleyeyim: mikroskop tek başına iyi tedavi yapmaz. O bir göz; kararları yine hekim verir. Ama iyi bir endodontiste iyi bir mikroskop verdiğinizde, "göremediğimiz için şansa bıraktığımız" alan ciddi biçimde küçülür. Benim tercih ettiğim çalışma biçimi bu: mümkün olduğunca az şeyi şansa bırakmak.

Kanal tedavisi yapılmış bir dişte şikayet yeniden başladığında birçok hasta bunu dişin kesin kaybı olarak yorumluyor. Oysa endodontide bunun için ayrı bir tedavi alanı var: retreatman, yani mevcut kanal tedavisinin sökülüp yenilenmesi. Eski kök dolgusu çıkarılır, şikayetin kaynağı aranır, kanallar yeniden temizlenip şekillendirilir ve doldurulur.

Önemli olan "tedavi başarısız olmuş" demekle yetinmemek, neden başarısız olduğunu bulmaktır. Gözden kaçmış bir kanal, sızıntı yapan eski bir dolgu, zamanla gelişen yeni bir çürük; her birinin çözümü farklıdır. Mikroskop altında bu nedenlerin önemli bölümü görünür hale gelir.

Elbette her diş yeniden tedaviye uygun değildir; bazı durumlarda çekim gerçekten en doğru karardır. Benim itirazım çekime değil, değerlendirilmeden verilen çekim kararınadır. Kanal tedavili bir dişiniz yeniden ağrımaya başladıysa, çekimden önce o dişin bir endodontist tarafından görülmesini isteyin.

Yurt dışından gelen bir hastamız kliniğe adeta kurulmuş gibi girdi: elinde filmleri, tercüme edilmiş raporları, telefonunda hazır çeviri uygulaması. Daha koltuğa oturmadan işlemleri sıralamaya başladı. Rusça "isterseniz kendi dilimizde konuşalım" dediğimde bir an durdu, sonra omuzlarının gevşediğini gördüm.

O anda anlattıkları, çeviri uygulamasına hiç yazmadığı şeylerdi: kanal tedavisinden çok korktuğunu, yıllar önce yaşadığı kötü bir deneyimi, ağrıdan çok "anlatamama" ihtimalinin onu gerdiğini söyledi. Tedavinin her adımını kendi dilinde konuştuk; neyi ne zaman hissedebileceğini, hangi durumda elini kaldırmasının yeteceğini anlattım. Tedavi boyunca aramızdaki iletişim tek kelimelik işaretlerle sürdü.

Bu deneyim bana şunu yeniden gösterdi: dil bariyeri sadece bilgi akışını değil, güveni de engelliyor. Hasta derdini anlatamayacağını düşündüğünde her şeyi kontrol etmeye çalışıyor; anlaşıldığını hissettiğinde ise kontrolü hekimine bırakabiliyor. Kendi dilinde "korkuyorum" diyebilmek, bazen lokal anesteziden önce gelen ilk rahatlama oluyor.