Çocuklarda Diş Dolgusu: Bilmeniz Gerekenler

Çocuklarda Çürüğün Daha Kolay Gelişmesinin Nedenleri

Çocuklarda diş çürüğü yetişkinlere göre daha kolay başlar ve daha hızlı ilerleyebilir. Bunun ilk nedeni dişin kendisidir. Süt dişlerinin mine tabakası kalıcı dişlere göre daha incedir; çürük mineyi aştığında altındaki dentine ve oradan dişin sinirine daha kısa sürede ulaşır. Bu yüzden süt dişinde küçük görünen bir çürük birkaç ay içinde büyüyebilir ve çoğu zaman çocuk ağrıdan yakınmadan önce kontrolde fark edilir.

İkinci neden beslenmedir. Çocukların gün içinde tükettiği şekerli ve asitli yiyecek ve içecekler, özellikle sık aralıklarla alındığında, dişin yüzeyindeki mineyi zayıflatır. Ağızdaki bakteriler şekeri asite çevirir ve her atıştırmadan sonra dişin yüzeyi bir süre asit etkisi altında kalır. Öğün aralarında sürekli bir şey yemek ya da içmek, mineye kendini onarma fırsatı bırakmaz.

Üçüncü neden bakım alışkanlığıdır. Küçük çocuklar dişlerini kendi başlarına düzenli ve doğru biçimde fırçalayamaz; arka dişlerin çiğneme yüzeyleri ve diş aralarındaki birikinti çoğu zaman temizlenmeden kalır. Bu yaşlarda fırçalamanın bir yetişkin tarafından yapılması ya da denetlenmesi bu yüzden önemlidir.

Bunlara bireysel etkenler de eklenir. Bazı çocuklar genetik yatkınlık nedeniyle çürüğe daha açıktır. Tükürük dişleri yıkayan ve asidi dengeleyen doğal bir korumadır; tükürük miktarının az olması bu korumayı zayıflatır. Bu etkenlerin birkaçı bir araya geldiğinde çürük riski belirgin biçimde artar ve dolgu ihtiyacı erken yaşta ortaya çıkabilir.

Süt Dişinde Dolgunun Gerekçesi

Süt dişinde çürük varsa dolgu gerekebilir; dişin zamanla düşecek olması onu tedavisiz bırakmak için bir gerekçe oluşturmaz. Diş dolgusu, çürümüş ya da kırılmış bir dişi temizleyip eski şekline ve işlevine yaklaştıran bir tedavidir. Süt dişinde ise bu tedavinin ek bir işlevi vardır. Süt dişi, altından gelecek kalıcı dişin süreceği yeri tutar ve onun sürme yönünü yönlendirir. Süt dişi erken kaybedildiğinde komşu dişler boşluğa doğru kayabilir, kalıcı dişin yeri daralır ve çene gelişiminde yer dengesi bozulabilir.

Dolgunun ilk amacı çürüğün ilerlemesini durdurmaktır. Erken yapılan bir dolgu, çürüğün dişin sinirine ulaşmasını ve ağrılı bir enfeksiyonun gelişmesini önlemeye yardım eder. Çürük sinire ulaştığında tedavi büyür; dolgu yerine kanal tedavisine benzer işlemler ya da dişin çekimi gündeme gelebilir. Bu yüzden küçük çürüğün küçükken tedavi edilmesi hem çocuk hem aile için daha kolay bir süreç demektir.

Dolgu çocuğun günlük yaşamını da korur. Çürük ilerlediğinde ağrı, çocuğun o taraftan çiğnemekten kaçınmasına, beslenmesinin bozulmasına ve uykusunun etkilenmesine yol açabilir. Dolgulu diş çiğneme işlevini sürdürür, konuşma sırasında dişlerin görevini korur.

Ön dişlerde ayrıca görünüm önemlidir. Ön dişlerdeki çürükler kahverengi ya da siyah lekeler olarak görünür ve estetik açıdan çocuğu rahatsız edebilir. Diş rengindeki dolgu, dişin doğal görünümünü geri getirir. Çocuğun gülümserken çekinmemesi, küçük yaşta ağız sağlığıyla kurulan ilişkinin de parçasıdır.

Kompozit, Amalgam ve Cam İyonomer Dolgular

Çocuklarda en sık üç dolgu materyali kullanılır ve seçim dişin yerine, çürüğün büyüklüğüne ve çocuğun yaşına göre yapılır. Her birinin güçlü ve zayıf yanı farklıdır.

Kompozit dolgu

Kompozit dolgular diş rengindeki rezin materyallerdir ve dişe yapıştırılarak uygulanır. Doğal diş rengine en yakın görünümü verir, ön ve arka dişlerde kullanılabilir. Dişe bağlandığı için dolgu yuvasının çok genişletilmesi gerekmez ve sağlam diş dokusunun büyük kısmı korunur. Zamanla aşınabilir ve belirli aralıklarla yenilenmesi gerekebilir. Uygulama sırasında dişin kuru tutulması gerekir; bu da çocuğun işlem boyunca iş birliği yapmasını ister.

Amalgam dolgu

Amalgam, metal alaşımlardan yapılan gümüş renkli bir dolgudur. Dayanıklıdır, çiğneme kuvvetine karşı dirençlidir ve daha çok azı dişlerinde kullanılır. Dişe yapışmadığı için tutuculuk sağlayacak biçimde dişte bir yuva hazırlanır. Rengi nedeniyle görünür bölgelerde tercih edilmez.

Cam iyonomer dolgu

Cam iyonomer, dolgu yapıldıktan sonra çevresine florür salar ve bu yüzden çevresindeki diş dokusunda yeni çürük oluşumunu sınırlamaya yardımcı olur. Özellikle süt dişlerinde ve küçük çürüklerde tercih edilir. Nemli ortama kompozitten daha toleranslıdır; kısa sürede uygulanabilmesi, iş birliği sınırlı küçük çocuklarda bir avantaj sağlar. Buna karşılık dayanıklılığı kompozit dolgular kadar yüksek sayılmaz. Rezin eklenmiş türü, yani rezin modifiye cam iyonomer, bu açığı kapatmak için geliştirilmiştir. Kompozit ile cam iyonomerin özelliklerini birleştiren kompomer de süt dişlerinde kullanılan bir seçenektir.

Süt Dişi Dolgularının Ömrü ve Başarısızlık Nedenleri

Süt dişi dolgularının dayanma süresi materyale, çürüğün büyüklüğüne, dolgunun yapıldığı yüzeye ve çocuğun ağız bakımına bağlıdır. Tek bir en uygun dolgu bulunmaz; veriler bazı materyallerin birbirine yakın sonuç verdiğini gösterir.

Süt azılarında yapıştırmalı dolguları karşılaştıran 11 klinik çalışmalık meta-analizde kompozit rezin, kompomer ve rezin modifiye cam iyonomer arasında 24 ay boyunca ağızda kalan dolgu sayısı açısından anlamlı fark bulunmamıştır (PubMed 28206891). Aynı derlemede gümüşle güçlendirilmiş cam iyonomer, iyonomer materyaller içinde en düşük sağkalımı göstermiştir (PubMed 28206891). Yazarların vardığı sonuç, rezin bileşeni içeren materyallerin benzer sağkalım gösterdiğidir.

Daha geniş bir derleme, süt dişlerine yapılan dolguların ömrünü ve başarısızlık nedenlerini inceler. 31 çalışmada toplam 12.047 dolgu değerlendirilmiş ve genel başarısızlık oranı yüzde 12,5 bulunmuştur (PubMed 29322626). Yıllık başarısızlık oranı çalışmalar arasında yüzde 0 ile yüzde 29,9 arasında büyük farklılık göstermiş, kompozit rezin yüzde 1,7 ile yüzde 12,9 arasındaki oranlarla en düşük yıllık başarısızlığı göstermiştir (PubMed 29322626). Paslanmaz çelik kronlar yüzde 96,1 ile en yüksek başarı oranına ulaşmıştır (PubMed 29322626).

Aynı derlemede en sık başarısızlık nedeni yüzde 36,5 ile dolgunun kenarında yeniden gelişen çürüktür (PubMed 29322626). Bu bulgu, dolgunun ömründe çocuğun ağzındaki çürük riskinin materyal kadar belirleyici olduğunu gösterir. Yazarlar ayrıca işlem sırasında çocuğun davranışının sonuçları etkileyebildiğini, bunun kısa randevular ve kontrollü bir ortam gerektirdiğini belirtir (PubMed 29322626). Bu yüzden dolgu seçimi yalnızca ömre bakılarak yapılmaz; dişin yeri ve çocuğun durumu birlikte değerlendirilir.

Dolgu Seansı ve Sonrasında Dikkat Edilecekler

Çocuklarda dolgu lokal anestezi altında yapılır, bu yüzden çürük temizlenip dolgu yerleştirilirken çocuğun ağrı hissetmesi beklenmez. Seans çocuğun yaşına ve uyumuna göre planlanır. Kısa ve öngörülebilir bir randevu, çocuğun işlemi rahat geçirmesine ve dolgunun doğru koşullarda yapılmasına yardım eder. Hekim işlemden önce çocuğa kullanılacak aletleri kendi dilinde anlatabilir; bu, sonraki kontrollerde de çocuğun güvenini destekler.

Seans sırasında önce çürük doku temizlenir, ardından diş kuru tutularak seçilen materyal katman katman yerleştirilir ve şekillendirilir. Son olarak dolgunun karşı dişle temas eden yüzeyi kontrol edilir ve çocuğun ısırması rahatsız etmeyecek biçimde düzenlenir.

İşlemden sonraki ilk 2 saat yemek yenmez. Uyuşukluk geçene kadar çocuğun dudağını ya da yanağını ısırmaması için izlenmesi yerinde olur. Sonrasında sert, yapışkan ve şekerli gıdalardan kaçınmak dolgunun fazla yüklenmesini önler ve yeni çürük riskini artıran alışkanlıkları sınırlar.

İlk birkaç gün hafif hassasiyet görülebilir ve zamanla azalır. Hassasiyet sürüyorsa, çiğneme sırasında ağrı oluyorsa ya da çocuk dolgulu dişi kullanmaktan kaçınıyorsa hekimle yeniden görüşmek gerekir. Dolgunun yüksek kalması, çürüğün sinire yakın olması ya da dolgu kenarında bir açıklık bu yakınmaların nedeni olabilir ve kontrolde kolayca değerlendirilir.

Yeni Çürüğü Önleme ve Kontrol Ölçütleri

Süt dişi dolgularında başarısızlığın en sık nedeni dolgu kenarında gelişen yeni çürük olduğu için, dolgunun ömrünü uzatmanın yolu çürüğü önlemekten geçer. Bu da birkaç günlük alışkanlığa dayanır.

Florürlü diş macunuyla düzenli fırçalama temel adımdır. Küçük çocuklarda fırçalamayı bir yetişkin yapar ya da en azından denetler; özellikle arka dişlerin çiğneme yüzeyleri ve diş eti kenarları dikkatle temizlenir. Şekerli ve asitli yiyecek ve içecekler sınırlanır, öğün aralarında sık atıştırmanın yerini düzenli öğünler alır. Dengeli beslenme hem diş hem genel gelişim için önemlidir. Gece yatmadan önce fırçalamadan sonra şekerli bir şey verilmemesi, dişin gece boyunca asit etkisinde kalmasını önler.

Düzenli diş hekimi kontrolleri aksatılmamalıdır. Kontrollerde mevcut dolguların kenarları, yeni başlayan çürükler ve sürmekte olan kalıcı dişler değerlendirilir. Süt dişinde çürük çoğu zaman ağrı yapmadan ilerlediği için, ağrı beklenmeden yapılan kontroller küçük çürükleri küçükken yakalamanın yoludur. Hekim çürük riski yüksek bir çocukta kontrol aralığını kısaltabilir ya da florür uygulaması gibi ek koruyucu önlemler önerebilir.

Bir çocuğun dolgu ihtiyacını ve hangi materyalin uygun olduğunu belirleyen sorular muayenede cevaplanır. Çürük hangi dişte ve ne kadar derin, diş ne zaman düşecek ve altındaki kalıcı diş ne durumda, çocuk işlem sırasında ne kadar iş birliği yapabiliyor, ağızdaki genel çürük riski ne düzeyde. Bu cevaplar netleştiğinde dolgunun türü ve tedavinin kaç seans süreceği somut olarak konuşulabilir.