Süt Dişleri Düşecek Diye Tedavi Edilmez mi?

Süt Dişi Düşecek Olsa da Neden Tedavi Edilir

Süt dişindeki çürük, diş ileride düşecek olsa da tedavi edilir, çünkü dişin ağızda kalacağı süre çoğu çocukta aylarla ölçülmez, yıllarla ölçülür ve bu sürede çürük durmaz. Toplam 20 süt dişi ortalama 6 ile 12 yaş arasında düşer. Hangi dişin hangi yaşta çıkıp düştüğü dişten dişe değişir; diş diş aralıklar süt dişlerinin çıkış ve düşme yaşı tablosunda yer alır. Dört yaşındaki bir çocuğun azı dişinde başlayan çürük, o dişin düşmesine kadar birkaç yıl boyunca ilerleme fırsatı bulur. Tedavinin hedefi dişi düşme zamanına kadar ağrısız, enfeksiyonsuz ve işlevini yapar halde tutmaktır.

"Nasıl olsa düşecek" düşüncesi anlaşılır bir düşüncedir, çünkü süt dişi geçicidir. Ancak dişin üstlendiği görevler düşme gününe kadar sürer. Süt dişleri çiğnemeyi sağlar, konuşma seslerinin doğru çıkmasına yardım eder, yüz ve çene gelişimini destekler ve altından gelen daimi dişe yol gösterir. Bir süt dişi erken kaybedildiğinde bu işlerin hepsi o bölgede aksar ve çocuğun gülüşü de özgüveni de bundan etkilenebilir.

Sorunun boyutu küçük sayılmaz. Dünyada yaklaşık 530 milyon çocuk süt dişlerinde tedavi edilmemiş çürük taşıyor (PubMed 36330110). Aynı derleme bu çürükleri ağrı, enfeksiyon, apse ve uyku düzeniyle ilişkilendiriyor ve çocuğun öğrenme ile günlük etkinliklerini sürdürme becerisini de azaltabildiğini yazıyor (PubMed 36330110). Süt dişi sağlığı bu yüzden çocuğun genel sağlığından ayrı düşünülmez. Takibini çocuk diş hekimliği bölümü yürütür; karar her dişte muayene ve gerektiğinde röntgenle verilir.

Süt Dişine Dolgu Yapılması

Süt dişine dolgu yapılır ve süt dişi çürüklerinde uygulanan temel tedavi dolgudur. Çürük erken fark edilip dişin sinirine ulaşmadan yakalandığında çürük doku temizlenir ve boşluk dolguyla kapatılır. Böylece ilerleme durur, ağrı başlamadan önlenir ve enfeksiyon riski düşer.

Dolgunun gerekçesi süt dişinin yapısındadır. Süt dişi minesi daimi dişinkinden incedir ve çürük bu dişlerde daha hızlı ilerler. Mine yüzeyinde başlayan küçük bir çürük, fark edilmezse dişin ortasındaki sinir dokusuna yaklaşır. Erken yapılan dolgu bu yüzden hem daha kısa sürer hem de çocuk için daha az zahmetlidir; sinire ulaşmış bir çürükte ise işlem kanal tedavisine döner.

Dolgu, kanal ve yer tutucu dahil bütün süt dişi tedavisi seçenekleri çocuğun yaşına, dişin düşmesine kalan süreye ve kök erimesinin ne kadar ilerlediğine göre planlanır. Kökü büyük ölçüde erimiş, düşmesine çok az kalmış bir dişte hekim dolgu yerine izlemeyi önerebilir. Düşmesine yıllar olan bir dişte ise dolgu, dişi görevini tamamlayana kadar ağızda tutmanın yoludur. Hekim bu kararı dişin durumuna ve kök erimesinin röntgendeki görüntüsüne bakarak verir.

Dolgunun ne kadar dayanacağı da ailelerin sorduğu bir konudur. Doğru yapılan bir süt dişi dolgusu çoğu çocukta dişin kendisi düşene kadar görevini sürdürür ve dolgu dişle birlikte düşer. Kontrollerde dolgunun kenarları ve komşu yüzeyler yeni çürük açısından incelenir. Çürüğe yol açan beslenme ve fırçalama alışkanlığı değişmediyse, yeni çürük başka bir dişte başlayabilir.

Süt Dişinde Kanal Tedavisi ve Amputasyon

Süt dişine kanal tedavisi yapılır. Çürük dişin sinir dokusuna ulaştığında dolgu yetmez, çünkü iltihaplı ya da enfekte doku temizlenmeden kapatılan diş ağrımaya ve enfeksiyonu yaymaya devam eder. Bu aşamada amaç dişi çekmeden, düşme zamanı gelene kadar ağızda ve enfeksiyonsuz tutmaktır.

Süt dişlerinde iki farklı işlem vardır ve aileler çoğu zaman ikisine birden kanal tedavisi der. Amputasyonda (pulpotomi) sinir dokusunun yalnız dişin tacındaki bölümü alınır, köklerdeki canlı doku korunur ve üst kısım bir malzemeyle kapatılır. Kök kanal tedavisinde (pulpektomi) sinir dokusu köklerle birlikte temizlenir ve kanallar, süt dişinin kök erimesine uyum sağlayan bir malzemeyle doldurulur. Hangisinin yapılacağı, iltihabın kök ucuna ulaşıp ulaşmadığına göre seçilir.

Amputasyonda kullanılan malzeme sonucu etkiliyor. Süt azı dişlerinde MTA ile formokrezolü karşılaştıran 19 randomize çalışma ve 1.585 hastalık bir derlemede MTA daha düşük başarısızlık verdi ve görece risk 24. ayda 0,41 olarak hesaplandı (PubMed 24452827). Aynı derlemede fark 6. ve 12. aylarda da MTA lehine bulundu (PubMed 24452827). Bu sonuç amputasyon işlemine aittir; kök kanal tedavisi ayrı bir işlemdir ve kendi başarı verisiyle değerlendirilir.

İşlem lokal anestezi altında yapılır. Tedavi edilmiş süt dişi, daimi diş sürene kadar yer tutmayı ve çiğnemeyi sürdürür. Kontrollerde röntgenle kök çevresi ve alttaki daimi diş izlenir. Daimi dişlerde uygulanan yöntemler ve genel bilgi için kanal tedavisi sayfası okunabilir.

Tedavi Edilmeyen Süt Dişinin Yol Açtıkları

Tedavi edilmeyen süt dişi çürüğü çoğu zaman ilerler, dişin sinirine ulaşır, enfekte olur ve sonunda diş kurtarılamaz hale gelip erken çekilir. Bu zincirin her halkası çocuğa ayrı bir yük getirir.

İlk yük ağrıdır. Küçük çocuklar ağrılarını net anlatamaz ve bunu çoğu zaman huysuzlukla, iştahsızlıkla ya da gece uyanmalarıyla gösterir. Uzun süren diş ağrısı uykuyu ve beslenmeyi bozar; dikkat, okul başarısı ve davranış da bundan etkilenebilir. Diş kaynaklı sorunun geç fark edilmesinin bir nedeni budur, çünkü aile huzursuzluğu başka bir şeye bağlar.

İkinci yük enfeksiyondur. Sinire ulaşan çürük kök ucunda apse oluşturabilir, enfeksiyon çevre kemiğe yayılabilir ve yüzde şişlik, ateş gibi daha ağır bir tabloya dönebilir. Bu aşamada tedavi hem daha uzun sürer hem de çocuk için daha zorlayıcı olur.

Üçüncü yük erken diş kaybıdır. Süt dişi düşme zamanından önce çekildiğinde komşu dişler boşluğa doğru kayabilir ve alttan gelen daimi dişin yeri daralır. Sonuç yer kaybı, diş çapraşıklığı ve ileride ortodontik tedavi ihtiyacı olabilir. Erken kayıp kaçınılmaz olduğunda hekim boşluğu korumak için yer tutucu önerebilir; yer tutucu daimi diş sürene kadar ağızda kalır.

Bu tabloların çoğu, çürüğün dolgu aşamasında yakalandığı bir çocukta önlenebilir. Tedaviyi ertelemek çoğu zaman sorunu büyütür ve çocuğu daha kapsamlı bir işleme götürür.

Enfeksiyonun Daimi Dişe Etkisi

Süt dişindeki enfeksiyon, altında gelişen daimi dişi etkileyebilir. Süt dişinin kökleri ile daimi diş tomurcuğu birbirine çok yakındır ve aradaki kemik incedir. Kök ucunda başlayan bir enfeksiyon bu ince kemiği aşarak henüz oluşmakta olan daimi dişe ulaşabilir.

Etkinin sonucu yıllar sonra, daimi diş ağızda göründüğünde fark edilir. Dişte beyaz ya da kahverengi lekeler, mine eksikliği, renk değişikliği ve şekil bozukluğu görülebilir. Bu kusurlar kalıcıdır. Daimi diş hayat boyu ağızda kalacağı için, süt dişinde ihmal edilmiş bir enfeksiyonun izi de onunla birlikte kalır ve zayıf yapılı mine ileride çürüğe daha açık olabilir.

Aileler çoğu zaman bunun tersinden endişe eder ve süt dişine yapılan kanal tedavisinin daimi dişe zarar verip vermeyeceğini sorar. Kanal tedavisinin amacı bu zararı önlemektir. Enfekte doku temizlenir, enfeksiyonun kaynağı kapanır ve alttaki tomurcuk korunmuş olur. Tedavi planlanırken röntgenle daimi dişin konumu ve gelişim aşaması görülür, kullanılan malzemeler süt dişinin kök erimesine uyumlu seçilir.

Bu yüzden süt dişindeki enfeksiyonda karar, o dişin yanında altındaki dişe de bakılarak verilir. Dişin kök erimesi, altındaki daimi dişin ne kadar geliştiği ve düşmesine kalan süre birlikte değerlendirilir. Kurtarılamayacak kadar hasar görmüş bir dişte çekim ve ardından yer tutucu, enfeksiyonu daimi dişten uzaklaştırmanın yoludur.

Süt Dişi Çürüğünün Belirtileri ve Muayene Zamanı

Süt dişi çürüğü çoğu zaman ağrıdan önce görünür bir işaret verir. Dişte beyaz ya da kahverengi lekeler, siyahlaşma, çocuğun yemeği tek tarafta çiğnemesi, soğuk ve sıcak yiyeceklerde hassasiyet ve gece ağlamaları ilk işaretlerdir. Bu belirtilerden biri varsa çocuk diş hekimi muayenesi ertelenmemelidir.

Muayenenin erken yapılmasının gerekçesi basittir. Çürük ne kadar erken yakalanırsa tedavi o kadar küçük kalır. Mine yüzeyindeki bir lekede küçük bir dolgu yeterli olabilirken, sinire ulaşmış bir çürükte amputasyon ya da kök kanal tedavisi, kurtarılamayan bir dişte ise çekim ve yer tutucu gündeme gelir. Erken teşhis çocuk için daha kısa seanslar ve daha az yorucu bir deneyim demektir.

Tedavinin güvenliği de sorulur. Çocuk diş hekimliğinde tedavi çocuğun yaşına ve uyumuna göre planlanır ve işlemler lokal anestezi altında yapılır. Uyum sağlamakta zorlanan ya da kapsamlı tedavi gereken çocuklarda anestezi veya sedasyon seçeneği aileyle birlikte değerlendirilir. İlk muayenede hekim dişleri inceler, gerekiyorsa röntgen ister ve her dişe ayrı karar verir; bazı dişlerde tedavi, bazılarında izlem uygun olabilir.

Ailenin evdeki katkısı da muayene kadar belirleyicidir. Düzenli fırçalama, şekerli içecek ve atıştırmalıkların sınırlanması ve kontrollerin aksatılmaması yeni çürük riskini düşürür. Tedavi edilmiş bir ağızda bu alışkanlıklar yerleşmezse, bugün yapılan dolgunun yanında yarın yeni bir çürük başlayabilir.