Diş Numaraları Şeması: Hangi Diş Kaç Numara?

Giriş: Diş Numaraları Neden Önemlidir

Diş hekiminiz size "14 numaralı dişe kanal tedavisi yapılması gerekiyor" dediğinde neyi kastettiğini tam olarak anlayabiliyor musunuz? Diş tedavilerinde doğru teşhis ve uygulamanın yapılabilmesi için evrensel bir referans sistemine ihtiyaç vardır. Bu ortak dili diş numaralandırma sistemleri sağlar.

Diş Numaralandırması ve Kullanılan Sistemler

Diş Numaralandırması Nedir

Diş numaralandırması, ağızdaki her bir dişe özel bir numara verilerek yapılan sistematik tanımlamadır. Yetişkin bir bireyde genellikle 32 adet daimi diş bulunur. Diş hekimleri, bu dişleri hem tedavi planlarında hem de hasta kayıtlarında kolayca tanımlayabilmek için numaralandırma sistemlerini kullanır.

Dişler Neden Numaralandırılır

Dişlerin numaralandırılması birçok sebeple önemlidir.

• Tedavi planlarının net şekilde ifade edilebilmesi
• Diş röntgenlerinin yorumlanması
• Hastanın tedavi geçmişinin kaydedilmesi
• Cerrahi işlemlerde karışıklığın önlenmesi
• Uluslararası iletişimde standartlaşma sağlanması

En Sık Kullanılan Diş Numaralandırma Sistemleri

Literatürde bugün tanımlı üç ana sistem Universal/National, Palmer/Zsigmondy ve FDI sistemleridir (PubMed 23314464). Aynı diş her sistemde farklı bir kodla yazıldığı için raporu okumadan önce hangi sistemin kullanıldığını bilmek gerekir.

Evrensel Numara Sistemi (Universal Numbering System)

Amerika'da en yaygın olarak kullanılan sistemdir. Dişler 1 ile 32 arasında numaralandırılır.

• Sağ üst 3. azı dişi: 1 numara
• Üst sol 3. azı dişi: 16 numara
• Sol alt 3. azı dişi: 17 numara
• Sağ alt 3. azı dişi: 32 numara

FDI Sistemi (Dünya Diş Hekimleri Federasyonu Sistemi)

Avrupa, Asya ve Türkiye dahil olmak üzere dünyanın büyük bölümünde yaygın olarak kullanılır. Dişler iki haneli sayılarla ifade edilir.

• İlk rakam: Dişin bulunduğu çene bölgesi (1-4 daimi dişler, 5-8 süt dişleri)
• İkinci rakam: Orta hattan itibaren dişin konumu (1-8)

Örneğin üst sağ birinci büyük azı 16, alt sol orta kesici 31 numaradır.

Palmer Notasyonu

Daha çok ortodonti ve cerrahi alanında kullanılır. Dişler 1 ile 8 arası numaralandırılır ancak her bölge için özel sembollerle birlikte gösterilir (┐ ┌ ┘ └).

FDI Diş Numarasında İlk Rakam Çeyreği Gösterir

FDI diş numarasının ilk rakamı, dişin ağzın hangi çeyreğinde durduğunu ve kalıcı mı süt dişi mi olduğunu bildirir. Dünya Diş Hekimleri Federasyonu (FDI) tarafından hazırlanan ve bugün ISO 3950 adıyla uluslararası standart olarak yayımlanan sistemde 1, 2, 3 ve 4 kalıcı dişlerin, 5, 6, 7 ve 8 süt dişlerinin çeyreğidir. Sayım üst sağ çeyrekten başlar ve saat yönünde ilerler. Sağ ve sol, hastanın kendi sağına ve soluna göre belirlenir; hekim karşıdan baktığında hastanın sağ tarafı hekimin solunda kalır.

Aynı standartta içinde sıfır geçen iki haneli kodlar ağız bölgelerini gösterir. Örneğin 10 üst sağ çeyreğin tamamı, 30 alt sol çeyreğin tamamı için kullanılır. Bir raporda tek bir diş yerine bölge kodu görülürse kayıt o çeyreğin bütününü ilgilendirir. FDI iki haneli sistem, sağ-sol ve alt-üst çeyreklerin karışmasını önlemeye yardım eder ve bilgisayar kayıtlarına doğrudan girebilir (PubMed 2489508).

FDI Diş Numarasında İkinci Rakam Dişin Sırasını Gösterir

FDI diş numarasının ikinci rakamı, dişin orta hattan geriye doğru kaçıncı sırada olduğunu gösterir. Kalıcı dişlerde bu rakam 1 ile 8 arasındadır; 1 orta kesiciyi, 8 üçüncü büyük azıyı, yani yirmi yaş dişini gösterir. Süt dişlerinde ağzın her çeyreğinde beş diş bulunduğu için ikinci rakam 1 ile 5 arasında kalır. Diş eğitimi literatüründe de FDI gösterimi, bir rakamın çeyreği, ikinci rakamın o çeyrekteki dişi gösterdiği iki haneli bir sistem olarak tanımlanır (PubMed 28367462).

ISO 3950 standardı, numaranın dişin anatomisine göre verildiğini, ağızdaki konumuna göre verilmediğini belirtir. Önündeki bir diş çekilip boşluk kapanmış olsa da birinci büyük azı 6 sırasını korur; kaymış ya da çapraz sürmüş bir köpek dişi yine 3 ile yazılır. İki rakam birlikte okunduğunda kod tek bir dişi işaret eder. Örneğin 4 alt sağ çeyrek, 6 birinci büyük azı olduğu için 46 alt sağ birinci büyük azıdır.

32 Kalıcı Dişin FDI Numara Listesi

Yetişkinde 32 kalıcı diş, FDI sisteminde 11 ile 48 arasındaki kodlarla yazılır ve her çeyrekte sekiz diş bulunur. Aşağıdaki liste her kodun hangi dişe, hangi çeneye ve hangi tarafa ait olduğunu gösterir. Kodlar 19, 20, 29, 30 gibi ara sayılara hiç uğramaz, çünkü ikinci rakam 8'den büyük olamaz ve içinde sıfır geçen kodlar ağız bölgelerine ayrılmıştır.

Yirmi yaş dişi ağızda hiç oluşmamış ya da çekilmiş olsa bile kodu boş kalır, komşu dişlerin numarası değişmez. Bu yüzden yirmi yaş dişleri olmayan bir yetişkinde de 17 üst sağ ikinci büyük azı, 47 alt sağ ikinci büyük azı olarak kalır.

11, 16, 21, 36 ve 46 Numaralı Dişler

FDI sisteminde 11 üst sağ orta kesici, 21 üst sol orta kesici, 16 üst sağ birinci büyük azı, 36 alt sol birinci büyük azı ve 46 alt sağ birinci büyük azıdır. 11 ve 21 gülüşte en önde görünen iki diştir; 16, 26, 36 ve 46 ise ağzın dört çeyreğindeki birinci büyük azılardır.

Numara okurken sistemi bilmek bu dişlerde özellikle önemlidir, çünkü aynı sayı iki sistemde başka dişe karşılık gelir. Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) Universal sistem tablosuna göre Universal 11 üst sol köpek dişini, Universal 16 üst sol yirmi yaş dişini gösterir. Yurt dışında hazırlanmış bir raporda "16" yazıyorsa bu, FDI'ya göre üst sağ birinci büyük azı, Universal sisteme göre ağzın öbür tarafındaki üst sol yirmi yaş dişi olabilir. Raporun hangi sistemle yazıldığı belli değilse numaranın yanındaki diş adına bakmak ya da hekime sormak yanlış dişin işaretlenmesini önler.

Azı Dişleri Hangileri ve Kaç Numara

Azı dişleri, FDI numarasının ikinci rakamı 4, 5, 6, 7 ya da 8 olan dişlerdir. Bunların ikinci rakamı 4 ve 5 olanlar küçük azı (premolar), 6, 7 ve 8 olanlar büyük azı (molar) dişleridir. Yetişkinde 8 küçük azı ve yirmi yaş dişleri dahil 12 büyük azı bulunur. Küçük azılar köpek dişinin hemen arkasında, büyük azılar onların arkasında yer alır.

Süt dişlerinde küçük azı ve büyük azı ayrımı yoktur; süt diş takımında her çeyrekte iki azı bulunur ve bunlar süt birinci azı ile süt ikinci azı diye adlandırılır. Bu yüzden 54 kodu bir küçük azıyı göstermez; üst sağ süt birinci azının kodudur. Kalıcı diş takımında ise ön dişler (kesiciler ve köpek dişleri) ikinci rakamı 1, 2 ve 3 olan 12 diştir; geri kalan 20 diş azı grubundadır.

FDI, Universal ve Palmer Karşılaştırma Tablosu

Aynı diş FDI, Universal ve Palmer sistemlerinde üç farklı biçimde yazılır. FDI iki haneli kod kullanır, Universal sistem dişleri üst sağ yirmi yaş dişinden başlayarak 1'den 32'ye tek sıra halinde sayar, Palmer notasyonu ise her çeyrekte 1 ile 8 arasındaki sıra rakamını çeyreği gösteren köşe işaretiyle birlikte yazar. Literatürde bugün tanımlı üç ana sistem bunlardır (PubMed 23314464).

Tabloda her diş için dört çeyrek üst sağ, üst sol, alt sol ve alt sağ sırasıyla verilir. Universal numaralar ADA'nın Universal sistem tablosundan, FDI numaraları ISO 3950 standardından alınmıştır.

Tablodan iki ayrıntı çıkıyor. Birincisi, FDI'nin ikinci rakamı ile Palmer'in sıra rakamı aynıdır; iki sistem çeyreği farklı gösterir, FDI ilk rakamla, Palmer köşe işaretiyle. İkincisi, Universal numaralar alt çenede ters yönde ilerler; 17 alt sol yirmi yaş dişinden başlar, 24 alt sol orta kesicide biter. Palmer notasyonunun köşe işaretleri yazım ve baskıda sorun çıkarır ve bilgisayar kaydına uygun değildir (PubMed 2489508).

Süt, Daimi ve Yirmi Yaş Dişlerinin Numaralandırmada Kullanımı

Süt Dişleri (Primer Dişler) ve Numaralandırma

Çocuklarda toplam 20 adet süt dişi bulunur.

• Universal Sistemde: A'dan T'ye harflerle numaralandırılır.
• FDI Sisteminde: 5-8 numaralı bölgeler kullanılır. Örneğin 54, üst sağ süt birinci azı dişidir.

FDI sisteminde 20 süt dişinin tamamı 51 ile 85 arasındaki kodlarla yazılır.

Universal sistemde 51 ile 82 arasındaki sayılar süt dişlerini göstermez; ADA tablosunda bu sayılar kalıcı diş takımındaki fazla (süpernümerer) dişlere ayrılmıştır. Bu yüzden "54" FDI'ya göre üst sağ süt birinci azı, Universal sisteme göre üst sağ ikinci küçük azı bölgesindeki fazla diştir.

Daimi (Kalıcı) Dişler

Yetişkindeki 32 daimi diş dört gruptan oluşur.

• 8 kesici (ön) diş
• 4 köpek (kanin) dişi
• 8 küçük azı (premolar)
• 12 büyük azı (molar). Buna 4 adet yirmilik diş dahildir

Yirmi Yaş Dişleri Kaç Numara

Bu dişler genellikle 17 ile 25 yaşları arasında çıkar.

• Universal Sistem: üst sağ 1, üst sol 16, alt sol 17, alt sağ 32
• FDI Sistemi: 18, 28, 38, 48

Bu dişler sıkça cerrahi işlemle alınır ve doğru numaralandırma ameliyat planlamasında kritik rol oynar.

Diş Numaraları Nasıl Kullanılır

Diş hekimleri, numaralandırmayı aşağıdaki alanlarda aktif şekilde kullanır.

• Dolgu, çekim, kanal tedavisi gibi işlemlerde doğru dişi belirlemek
• Tedavi öncesi-sonrası karşılaştırma yapmak
• Ortodontik planlamalarda
• İmplant, köprü veya kaplama tasarımlarında

Diş Röntgeni ve Numara Kodlarının Yorumlanması

Bir raporda "#26 üzerine dolgu yapılmış" ifadesini gördüğünüzde bu FDI sistemine göre üst sol birinci büyük azı dişine dolgu uygulandığı anlamına gelir. Numaranın yanında "DO" (distal-okluzal) gibi kısaltmalar da yer alır; bunlar işlemin dişin hangi yüzeyinde yapıldığını belirten kodlardır.

Diş Numaralarıyla Tedavi Takibi ve Sorular

Diş Numaraları ile Kendi Tedavinizi Takip Edin

Artık elinize geçen tedavi planı ya da röntgende geçen "46 numaralı diş" ifadesi sizi korkutmasın. Hangi sistemin kullanıldığını bildiğinizde kendi ağız haritanızı siz de okuyabilirsiniz; numaraların bir arada göründüğü yer panoramik röntgende diş numaralandırma görüntüsüdür, çünkü tek karede iki çene birden yer alır. Diş hekimi ile olan iletişiminizi güçlendiren bu bilgi, dolgudan görüntülemeye uzanan restoratif diş tedavileri sürecine aktif katılım sağlamanızı kolaylaştırır.

Diş numaralarını tanımak, ağız sağlığınızın yönetiminde sizin de söz sahibi olmanızı sağlar. Bir sonraki diş randevunuzda diş hekiminiz "sol üst 26 numarada çürük var" dediğinde, siz de tam olarak hangi dişten bahsettiğini biliyor olacaksınız.