Diş İmplantları ve Uygun Tedavi Koşulları

Diş İmplantı ve Üç Parçası

Diş implantı, eksik dişin kökünü yeniden kuran ve çene kemiğine yerleştirilen yapay bir köktür. Çoğunlukla titanyumdan, bazı durumlarda zirkonyum malzemeden üretilir. Yerleştirildikten sonra kemik, implantın yüzeyini zamanla sarar ve ona kaynar. Bu kaynamaya osseointegrasyon denir ve implantın üzerine kalıcı diş takılabilmesi bu sürecin tamamlanmasına bağlıdır.

Bir implant sistemi üç parçadan oluşur. Kemiğe giren implant vidası doğal kökün işini görür. Abutment adı verilen bağlantı parçası vidayı üst yapıya bağlar. Ağızda görünen protez diş ise porselen ya da zirkonyum bir kaplamadır. Bu yapı sayesinde tek bir diş eksikliği, boşluğun iki yanındaki dişler küçültülmeden tamamlanabilir.

Diş kaybının etkisi görünümle sınırlı kalmaz. Çiğneme bir tarafa kayar, bazı seslerin çıkarılması zorlaşabilir ve boşluk uzun süre açık kaldığında komşu dişler o yöne doğru eğilebilir. Dişin bulunmadığı bölgede kemik de zamanla hacim kaybeder, çünkü kökten gelen yük ortadan kalkmıştır. İmplant yükü yeniden kemiğe ilettiği için bu bölgenin korunmasına yardımcı olur, ancak kemik kaybını her durumda durduracağı söylenemez; diş eti sağlığı ve günlük bakım bu dengede belirleyicidir.

İmplant tedavisi tek diş eksikliğinden tamamen dişsiz çeneye kadar geniş bir yelpazede kullanılır. Kimin için uygun olduğunu ise ağızdaki ve genel sağlıktaki bir dizi koşul belirler; yaş ve eksik diş sayısı bu kararda tek başına ölçüt sayılmaz.

İmplant İçin Uygunluğu Belirleyen Koşullar

İmplant adayı, kemik gelişimi tamamlanmış, bir ya da birden fazla dişi eksik olan, çene kemiği yeterli ya da artırılabilir durumda olan ve diş eti sağlığı kontrol altına alınmış bir yetişkindir. Üst yaş sınırı yoktur. Kemik gelişimi tamamlanmadan implant yapılmaz, çünkü büyümeye devam eden çenede implant komşu dişlerle aynı hizada kalmaz ve zamanla gömülü görünebilir.

Uygunluğu belirleyen ilk koşul kemik hacmidir. İmplantın çevresinde her yönde yeterli kemik bulunmalıdır; alt çenede sinir kanalı, üst çenede sinüs boşluğu vidanın boyunu sınırlar. İkinci koşul diş eti sağlığıdır. Aktif diş eti hastalığı olan bir ağızda implant çevresi de aynı iltihaba açıktır, bu yüzden önce diş eti tedavisi tamamlanır. Üçüncü koşul genel sağlık durumudur: kan şekeri düzeni, kullanılan ilaçlar ve sigara alışkanlığı kaynama sürecini etkiler.

Bu koşulların hiçbiri uzaktan değerlendirilemez. Karar klinik muayene, panoramik röntgen ve üç boyutlu tomografinin (CBCT) birlikte okunmasıyla verilir. Panoramik röntgen genel tabloyu gösterir; tomografi ise kemiğin yüksekliğini, genişliğini ve yoğunluğunu, sinir ve sinüs gibi yapıların tam yerini milimetrik olarak ortaya koyar. İmplantın boyu, çapı ve açısı bu ölçümlere göre planlanır. Muayenede eksik bir koşul bulunursa bu çoğu zaman tedavinin reddi anlamına gelmez; önce o koşulun düzeltilmesi, sonra implantın yeniden değerlendirilmesi anlamına gelir.

Kemik Yetersizliğinde Kullanılan Yöntemler

Kemik erimesi olan hastaya implant yapılabilir. Eskiden kemik yetersizliği çoğu vakada kesin bir engeldi; bugün planlamanın bir parçası olarak ele alınıyor. Hangi yöntemin gerektiği, tomografide ölçülen kemik yüksekliği ve genişliğine göre belirlenir.

Kemik grefti, eksik kemik hacminin greft malzemesiyle tamamlanmasıdır. Greft bazen implantla aynı seansta, bazen ondan önce ayrı bir işlem olarak uygulanır. Sinüs lifting, üst çenenin arka bölgesinde sinüs tabanının kaldırılıp altına greft yerleştirilmesidir; bu bölgede sinüs boşluğu genişledikçe implant için kalan kemik yüksekliği azalır. Yönlendirilmiş kemik rejenerasyonu (GBR), greft malzemesinin bir zarla örtülerek kemiğin istenen alanda yeniden oluşmasının sağlanmasıdır. Kısa implantlar, kemik yüksekliğinin sınırlı olduğu ama genişliğin yeterli olduğu bölgelerde ek cerrahiye gerek bırakmadan kullanılabilir. Üst çenede kemik kaybının çok ileri olduğu vakalarda ise elmacık kemiğine uzanan zigomatik implantlar gündeme gelir.

Bu yöntemlerin ortak bedeli zamandır. Greft uygulanan bölgede yeni kemiğin olgunlaşması beklenir, bu yüzden tedavi takvimi uzar. Greft yapıldığında da yapılmadığında da implantın kemikle kaynaşması 3 ile 6 ay sürer ve kalıcı protez bu sürenin sonunda planlanır. Kemik yetersizliği olan bir hastada karar, hangi ek işlemin gerektiği ve bunun takvime ne eklediği birlikte konuşularak verilir.

Eksik Diş Sayısına Göre İmplant Çözümleri

İmplant planı, eksik dişin sayısına ve yerine göre farklı biçimler alır. Aynı teknik, tek bir boşluktan tamamen dişsiz bir çeneye kadar farklı ölçeklerde uygulanır.

Tek diş eksikliği

Tek bir diş için tek bir implant yerleştirilir ve üzerine bir kron takılır. Boşluğun iki yanındaki dişlere dokunulmaz. Bu, köprüye göre implantın en belirgin farkıdır, çünkü köprüde iki komşu diş kaplama kalınlığı kadar küçültülür.

Birden fazla diş eksikliği

Yan yana birkaç diş eksik olduğunda her diş için ayrı implant gerekmeyebilir. İki ya da daha fazla implant üzerine köprü biçiminde bir protez yapılır ve aradaki dişler implantlardan destek alır. Kaç implant gerektiği, boşluğun uzunluğu ve kemiğin durumu ile belirlenir.

Tam dişsizlik

Tamamen dişsiz bir çenede bütün dişler, sınırlı sayıda implant üzerine kurulan sabit bir protezle yeniden yapılabilir. All-on-4 dört, All-on-6 altı implant kullanır. Hangisinin seçileceği kemik hacmine ve protetik plana bağlıdır.

Hareketli protez kullananlar

Hareketli protezi oynayan ya da tutmayan hastalarda protez, az sayıda implanta bağlanarak sabitlenebilir. Bu durumda protez yerinden oynamaz, çiğneme sırasında kaymaz ve konuşma daha rahat hale gelir. Protez çıkarılıp temizlenebildiği için bakım kolaylığı da korunur.

Sistemik Hastalıklar ve Sigaranın Etkisi

Kontrol altındaki sistemik hastalıklar implant için tek başına engel sayılmaz; planlamanın bir konusudur. İleri yaştaki hastaları ve bu yaş grubunda sık görülen hastalıkları inceleyen derlemede, 75 yaş ve üzeri hastalarda yükleme sonrası implant sağkalımı 1 yılda yüzde 97,3, 5 yılda yüzde 96,1 bulunmuştur (PubMed 30328186). Aynı derlemeye göre kalp damar hastalığı olanlarda implant sağkalımı sağlıklı hastalarla benzer ya da daha yüksek olabilir; tip II diyabet ve Parkinson hastalarında da yüksek sağkalım bildirilmiştir (PubMed 30328186).

Bazı durumlar daha dikkatli bir değerlendirme gerektirir. Aynı derlemede osteoporoz nedeniyle düşük doz antirezorptif ilaç kullananlarda sağkalımın yüksek olduğu, kemik metastazı nedeniyle yüksek doz antirezorptif tedavi alanlarda ise implant cerrahisi sonrası komplikasyon riskinin yüksek olduğu bildirilmiştir (PubMed 30328186). Kanser hastalarında, özellikle radyoterapi alanlarda, implant sağkalımı olumsuz etkilenir (PubMed 30328186). Bu yüzden kullanılan ilaçların ve geçirilmiş tedavilerin tam listesi muayenede hekimle paylaşılmalıdır.

Sigara ise ölçülmüş bir risktir. 292 yayını birleştiren meta analizde sigara içenlere yerleştirilen implantların başarısızlık olasılık oranı içmeyenlere göre 2,402 bulunmuştur (PubMed 35056347). Fark hem üst hem alt çenede anlamlıydı ve implant çevresindeki kemik kaybı sigara içenlerde ortalama 0,580 mm daha fazlaydı (PubMed 35056347). Sigara implantı imkansız kılmaz, ama başarı olasılığını düşürür. Bu nedenle cerrahi öncesinde ve iyileşme döneminde sigaranın bırakılması istenir.

İmplantın On Yıllık Sağkalımı

İmplantın ağızda uzun yıllar kalıp kalmadığı ölçülmüştür. Güncel yüzeyli implant sistemleriyle yapılmış 18 ileriye dönük çalışmayı birleştiren meta analizde implant düzeyinde 10 yıllık sağkalım yüzde 96,4 bulunmuştur (PubMed 30904559). Aynı çalışmada izlemden çıkan hastaları da hesaba katan duyarlılık analizinde bu oran yüzde 93,2'ye, 65 yaş ve üzerindeki hastalarda yüzde 91,5'e inmiştir (PubMed 30904559).

Bu sayılar iki şeyi birlikte söyler. Birincisi, implant uzun süre ağızda kalan bir tedavidir. İkincisi, takibi eksik kalan hastalar hesaba katıldığında ve yaş ilerledikçe kayıp riski belirgin biçimde artar. Sağkalım, implantın ağızda kalmasını ölçer; bu sürede hiç sorun çıkmadığını ya da üstündeki dişin hiç onarım görmediğini göstermez. On yıldan uzun süreler için bu derleme bir oran vermez.

İmplantın ömrünü belirleyen etkenlerin çoğu tedaviden sonra hastanın elindedir. Sigara, ağız hijyeni, düzenli kontroller ve protezin uyumu bu etkenlerin başında gelir. İmplant çürümez, ama çevresindeki diş eti ve kemik doğal dişte olduğu gibi iltihaplanabilir. Günde iki kez fırçalama, implant çevresinin ara yüz fırçasıyla temizlenmesi ve diş eti kanamasının ihmal edilmemesi bu yüzden önemlidir. Altı ayda bir yapılan kontrol, implant çevresindeki erken iltihabı ve vida gevşemesi gibi teknik sorunları küçükken yakalamaya yarar.

Muayenede Uygunluk İçin Bakılan Bulgular

İmplant tedavisinde toplam süreç çoğu hastada 3 ile 9 ay arasındadır. Cerrahi aşama lokal anestezi altında tek seansta tamamlanır ve işlem sırasında ağrı hissedilmez. Ardından implantın kemikle kaynaşması beklenir, ölçü alınır ve üst yapı takılır. Kemik grefti ya da sinüs lifting gerekiyorsa takvim birkaç ay daha uzar.

Bu takvimin sizin için ne anlama geldiğini muayenede cevaplanan birkaç soru belirler. Tomografide implant için yeterli kemik yüksekliği ve genişliği görülüyor mu, görülmüyorsa hangi ek işlem gerekiyor. Diş etinde aktif bir iltihap ya da kanama var mı ve implanttan önce tedavi edilmesi gerekiyor mu. Diyabet, osteoporoz ilacı, geçirilmiş radyoterapi ya da kalp hastalığı gibi kaynamayı veya cerrahiyi etkileyebilecek bir durum var mı. Sigara kullanılıyor mu ve tedavi süresince bırakılabilir mi. Eksik dişler tek bir boşluk mu, birkaç komşu diş mi, yoksa tüm çene mi.

Bu sorular netleştiğinde uygun implant sayısı, gerekiyorsa ek cerrahi işlem, beklenen iyileşme süresi ve kalıcı dişin ne zaman takılacağı somut olarak konuşulabilir. Kontrol altına alınabilen bir engel varsa, önce o engel giderilir ve implant planı ardından yapılır. Eksik bir koşul çoğu hastada kalıcı bir engel oluşturmaz, yalnızca sırayı değiştirir.